Βάνα Κράβαρη
«Πώς να επανέλθεις από μια σχέση με έναν νάρκισσο», «σημάδια ότι ο πρώην σου είχε ναρκισσιστική διαταραχή», «πώς να απαντήσεις σε έναν νάρκισσο», «πώς βγήκα από μια σχέση με έναν νάρκισσο», «ήμουν το θύμα ενός νάρκισσου». Αυτά είναι μερικά από τα catchphrases που χρησιμοποιούν διάφοροι δημιουργοί περιεχομένου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να «αποπλανήσουν» τον αμέριμνο scroller που συχνά ζητά χωρίς να το καταλαβαίνει από το TikTok ένα άτυπο «δεν φταις εσύ, εκείνος είχε πρόβλημα» για σχέσεις που πήγαν στραβά, για situationships που πήγαν ακόμα στραβότερα, για ειδύλλια που πάνω στα μέλια του πρώτου καιρού έγιναν κάπως τυφλά στα red flags τοξικών συμπεριφορών και (συναισθηματικής) κακοποίησης. Μοιάζει λες και όλο το ίντερνετ προσπαθεί να ξεπεράσει τη βασική πια εξήγηση ερωτικής αποτυχίας που συνοψίζεται σε ένα «ήταν μαλάκας» με μια τρομερή εμμονή με τη ναρκισσιστική διαταραχή. Μόνο που, καλώς ή κακώς, δεν είναι όλα ναρκισσιστική διαταραχή. Δεν είναι όλοι οι ξορκισμένοι πρώην νάρκισσοι, με χειριστικές τάσεις και κακοποιητικά tantrums. Μερικές φορές είναι πεζοί, μέτριοι μαλάκες της διπλανής πόρτας. Και αυτό είναι ΟΚ.
@the_bat_wolf 4 ways to torture a Narcissist. #npd #narcissist #narcissisticpersonalitydisorder #fyp ♬ Mysterious and sad BGM(1120058) – S and N
Τι είναι στ’ αλήθεια η ναρκισσιστική διαταραχή;
«Στη ναρκισσιστική διαταραχή αντικρίζουμε ένα άτομο το οποίο έχει μια στρεβλή εικόνα για τον εαυτό του, ανίκανο να καταλάβει την πραγματική και αυτή που βλέπουν οι άλλοι αντικειμενικά. Διακατέχεται από μεγαλομανία και θεωρεί ότι τα δικά του επιτεύγματα, όπως και η προσωπικότητά του, είναι πολύ σπουδαία και μοναδικά. Οι προσδοκίες και φαντασιώσεις για το μέλλον του περιλαμβάνουν πάντα επιτυχίες ή/και δύναμη και δεν θα διαστάσει να εκμεταλλευτεί ανθρώπους γύρω του, ακόμα και κοντινούς του. Ένας άνθρωπος που πάσχει από αυτή τη διαταραχή είναι εξαιρετικά απαξιωτικός, υποτιμά τους άλλους και εξυψώνει τον εαυτό του. Χαρακτηρίζεται από παντελή έλλειψη ενσυναίσθησης και μπορεί να γίνει πολύ σκληρός και υποτιμητικός», μου λέει η ψυχοθεραπεύτρια και σεξολόγος, Ίρις Κρέμερ.
«Τα έντονα αυτά χαρακτηριστικά μπορούν να γίνουν αντιληπτά από το περιβάλλον και θα έλεγε κανείς ότι κάποιος εύκολα, αν γνωρίζει τα χαρακτηριστικά αυτής της διαταραχής, θα μπορούσε να ταιριάξει το άτομο σε μια τέτοια διάγνωση. Ωστόσο, επειδή κάποια στοιχεία αυτής της διαταραχής μπορεί να τα συναντήσουμε και σε άλλες διαταραχές προσωπικότητας και περιπτώσεις, καλό είναι να αφήνουμε τους καταρτισμένους επαγγελματίες ψυχικής υγείας να δίνουν τη διάγνωση στον ασθενή», υπογραμμίζει.
@mentalhealness When you hurt a narcissists feelings they will make your life hard #narcs #narctok ♬ original sound – Lee Hammock
Προφανώς και μπορεί ένας πρώην ή ένας δυνάμει σύντροφος που περνά από αυτό το αμήχανο για έναν από τους δυο συνήθως στάδιο του situationship μπορεί να πάσχει από ναρκισσιστική διαταραχή. Στα καλά νέα, αυτό δεν θα αργήσει να φανεί. Και τα σημάδια είναι πολύ συγκεκριμένα. «Πολύ συχνά μιλώ στους θεραπευόμενούς μου για την αναγκαιότητα και τη μεγάλη αξία του χρόνου στις γνωριμίες και τις σχέσεις. Τα σημάδια ενός ατόμου με ναρκισσιστική διαταραχή δεν θα αργήσουν να εμφανιστούν. Ειδικά από τη στιγμή που το άτομο θα νιώσει ότι μας “κατέκτησε”. Μόλις διεκπεραιώσει και λάβει την ικανοποίηση της επιτυχίας θα ξεδιπλώσει τα χαρακτηριστικά του. Συνήθως, αυτοί οι άνθρωποι είναι αρκετά πομπώδεις και πολλά υποσχόμενοι στην αρχή μιας γνωριμίας. Πολύ σύντομα θα εκφράσουν μεγάλα συναισθήματα, κάνοντας τον σύντροφό τους να νιώθει ότι είναι το κέντρο του κόσμου, εκφράζοντας υπερβολικά βαθιά συναισθήματα σε εξαιρετικά μικρό διάστημα», μου λέει, διευκρινίζοντας πως «όποιος άνθρωπος εκφράζει έντονα και υπερβολικά συναισθήματα και τάζει λαγούς με πετραχήλια σε σύντομο χρονικό διάστημα από την έναρξη μιας γνωριμίας/σχέσης, είναι βέβαιο ότι δεν έχει προλάβει ούτε να τα νιώσει ούτε έχει απαραιτήτως την πρόθεση να τα πραγματοποιήσει. Για αυτό, λοιπόν, ο χρόνος και το σταδιακό δέσιμο δυο ανθρώπων είναι που έχει μεγάλη αξία και προμηνύει μια πιο σταθερή και γερή σχέση στο μέλλον».
Μιλώντας για υγιείς σχέσης, είναι σαφές πως η ναρκισσιστική διαταραχή εμποδίζει τόσο πολύ το άτομο να συμπεριφερθεί με υγιή τρόπο, που προκαταβολικά θα δημιουργήσει πρόβλημα στη σχέση. «Το να προλάβει κάποιος να μη μπει σε μια τέτοια σχέση ή κατάσταση έγκειται στο να δώσει χρόνο να γνωριστεί με τον άλλο, αλλά και να μην προχωρήσει αν δεν πράγματα που κάπως “κλωτσούν” μέσα του», αναφέρει η Κρέμερ.
@the_bat_wolf 9 Common Phrases Narcissists use to avoid accountability. #narcissist #narcissistic #npd ♬ Monkeyshine-JP – Lt FitzGibbons Men
ΔΕΝ είναι όλα ναρκισσιστική διαταραχή
Το love bombing μόνο σπάνιο δεν είναι στα αρχικά στάδια της σχέσης και δεν είναι σπάνιες οι φορές που ξεπερνά τα όρια. Είναι, ωστόσο, το ίδιο συνηθισμένη η ναρκισσιστική διαταραχή; Πώς φτάσαμε να κάνουμε διαγνώσεις με τη βοήθεια μη έγκυρων σοσιαλμιντιακών εγχειριδίων; «Στο πρόσφατο παρελθόν οι άνθρωποι δεν είχαν ιδέα τι μπορεί να συμβαίνει στον σύντροφό τους. Παρατηρούσαν μόνο ένα μεγάλο θυμό και ένιωθαν τρόμο αν αυτός εκφραζόταν έντονα ή επικίνδυνα. Μετά την εμφάνιση της όλης τάσης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου η ταμπέλα του “νάρκισσου” μπαίνει πανεύκολα σχεδόν παντού, ουκ ολίγοι θεραπευόμενοί μου έχουν κάνει τη διάγνωση αυτή στον σύντροφο ή σε κάποιο φίλο τους», εξηγεί η ψυχοθεραπεύτρια. Στην πραγματικότητα, όμως, οι έρευνες κάνουν λόγο για πολύ χαμηλά ποσοστά ανθρώπων με ναρκισσιστική διαταραχή, εκ των οποίων το μεγαλύτερο ποσοστό είναι άνδρες.
Social media και η παγίδα της θυματοποίησης
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης -ιδίως το TikTok- αποτελούν έναν πολτό δημιουργικών ιδεών, μοιρασμάτων, αλλά και αυτοαναφορικότητας. Συχνά με κάθε κόστος. Οι ιστορίες για νάρκισσους πρώην μπορεί να αποτελούν εκείνη την ιστορία που λένε στον εαυτό τους για να «βγάλουν τη μέρα» και να μην περάσουν τα απαραίτητα στάδια μιας ραγισμένης καρδιάς. Μερικές φορές το να διαγνώσεις κάποιον με ναρκισσιστική διαταραχή είναι ευκολότερο από το να πάρεις την ευθύνη των φορών που δεν διάβασες σωστά μια κατάσταση, δεν έφυγες όταν έπρεπε να φύγεις, βγήκες και τρίτο ραντεβού όταν από το πρώτο ένιωθες πως κάτι απλώς δεν σου κολλάει.
«Μπορεί να είμαστε θύματα ανθρώπων με ψυχικές διαταραχές, αλλά είμαστε όλοι θύματα και της δυσκολίας μας να αποχωρήσουμε άμεσα από μια σχέση που μας πληγώνει και “κλωτσάει” μέσα μας. Αυτό οφείλεται στις όποιες ανασφάλειες έχουν οι άνθρωποι, πιστεύοντας ότι “δεν θα βρουν καλύτερα” και φυσικά αυτό απορρέει από τον τρόπο που μας μεγάλωσαν, μας διαπαιδαγώγησαν, τις καταβολές και τις πεποιθήσεις μας που εντυπώθηκαν μέσα μας ως παιδιά, αλλά και τη μη επεξεργασία της προσωπικότητάς μας ως ενήλικες», αναφέρει η ειδικός. «Κοινώς, διαβάστε βιβλία για να καταλάβετε καλύτερα τον εαυτό σας, επιδιώξτε την ανεξαρτησία σας, ταξιδέψτε, κάντε ψυχοθεραπεία, δείτε θέατρο και κινηματογράφο, βελτιωθείτε και εξελιχθείτε επαγγελματικά. Όλα αυτά, ό,τι διαλέξει ο καθένας, θα σας βοηθήσουν να αυξήσετε την αυτοπεποίθησή σας και την αξία που προσδίδετε στον εαυτό σας, αλλά και να αποκωδικοποιήσετε τον έξω από εσάς κόσμο».
Γκλαμουροποιώντας μια ψυχική διαταραχή
«Είμαι διαγνωσμένος νάρκισσος και αυτός είναι τρόπος που χειραγωγώ τα θύματά μου», ακούγεται να λέει στην αρχή ενός βίντεο μια δημιουργός περιεχομένου με trademark τη διάγνωσή της και στόχο να «σώσει» δυνάμει θύματα ατόμων με την ίδια διάγνωση. Η ωμή αλήθεια είναι πως το ουσιαστικό υπόστρωμα του «στόχου» της είναι τα views και το virality. Το πρόβλημα αποκτά υπόσταση από το γεγονός ότι συχνά, στο ίντερνετ είσαι ό,τι δηλώσεις, χωρίς κανείς να σου ζητήσει αποδείξεις για την αξιοπιστία του μαρκετίστικου, viewable facade σου.
@dammitdelta [DON’T USE THIS TO SELF-DIAGNOSE] The 9 NPD diagnostic criteria and how they apply to me. Keep in mind I likely struggle to see the full severity of my narcissism and sociopathy since I’ve been out of therapy for years. I’m federally mandated to go back though, so once I get on insurance I’ll be finding a new therapist. #dammitdelta #antisocialpersonalitydisorder #narcissisticpersonalitydisorder #narcissisticsociopath #narctok #npd #narcissist #narcissistic #mentalhealth #mentalhealthmatters ♬ original sound – DELT∆
«Είναι άδικο για τους ψυχικά ασθενείς να υπάρχουν συνάνθρωποί τους που δημιουργούν ή εκμεταλλεύονται ένα ας το ονομάσουμε «trend» που αφορά την ψυχική υγεία. Να τονίσω ότι η ψυχική υγεία είναι μια πραγματικότητα που μελετάται από τους επιστήμονες σε συστηματική βάση από προηγούμενους αιώνες και όχι μια μόδα που θα περάσει και το κοινό θα ασχοληθεί με μια άλλη διαταραχή τον επόμενο μήνα. Οι πραγματικά πάσχοντες θα ήταν όμορφο να μιλούν για την ψυχική τους υγεία μέσα όμως από μια δομημένη και εμπεριστατωμένη παρουσίαση της εμπειρίας τους και έχοντας αναφορές σε κάποιον ειδικό που τους βοήθησε ή σε βιβλιογραφία που έχουν οι ίδιοι μελετήσει», σχολιάζει η Ίρις Κρέμερ, συνεχίζοντας: «Το μοίρασμα είναι πολύ βοηθητικό και μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να επισκεφτούν έναν ειδικό ώστε να διαχειριστεί ο καθένας αυτό που τον βασανίζει και εμποδίζει την ομαλή λειτουργία της καθημερινότητάς του. Δεν θα έπρεπε, όμως, να είναι ένα trend πίσω από το οποίο κρύβονται τα οικονομικά οφέλη κάποιων».
@mentalhealness Who or what are narcissists attracted to? #narcissist #narcissisticrelationship #narcissism ♬ original sound – Lee Hammock
Μέσα από αυτή την υπερδιάδοση αυτής της απλουστευμένης ανάλυσης μιας ψυχικής διαταραχής, πολλοί, που έχουν ήδη εντοπίσει αυτή τη μανία υπερδιάγνωσης, σε μια εποχή υπερδιαγνώσεων, θεωρούν ότι έτσι δημιουργείται και χώρος για δικαιολόγηση προβληματικών συμπεριφορών. Ισχύει αυτό; Ρωτάω την Ίριδα.
«Ένα άτομο που αναγνωρίζει το ίδιο ότι έχει πρόβλημα είναι σημαντικό να ερευνήσει τον τρόπο με τον οποίο θα το λύσει. Οι άνθρωποι που έχουν βρει τη δύναμη να επισκεφτούν έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας και δουλεύουν για την αντιμετώπιση της ψυχικής τους κατάστασης, δεν φέρνουν μπροστά δικαιολογίες, κάνουν πράξεις αργά και σταθερά και βελτιώνουν τη ζωή τους».
