Μικροπράγματα
- Του Ελσόν Ζγκούρη
Σε ένα άρθρο της στον The Guardian[1], η Lea Ypi τονίζει ότι οι διαδηλώσεις στην Αλβανία κατά ενός πολυτελούς τουριστικού πρότζεκτ που υποστηρίζεται από τον Jared Kushner, γαμπρό του προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump, οι οποίες ξεκίνησαν στην περιοχή του Ζβερνέτς και έχουν επεκταθεί ευρύτερα στα Τίρανα αλλά και σε πολλές πόλεις στην Αλβανία αλλά και τη διασπορά, εκφράζουν μια νέα μορφή πολιτικής κινητοποίησης βασισμένης στην αυτοεκτίμηση και στην αντίσταση του αλβανικού λαού απέναντι στην ολιγαρχική σύλληψη του κράτους. Υποστηρίζει ότι, αντί η Αλβανία να «φτάσει την Ευρώπη», αυτά τα κινήματα θα μπορούσαν να αποτελέσουν παράδειγμα για την Ευρώπη, δείχνοντας ένα εναλλακτικό μοντέλο ανάπτυξης που συνδέει την περιβαλλοντική προστασία με τη δημοκρατική νομιμοποίηση. Όμως το άρθρο της Ypi δεν είναι το μόνο σε αυτή την κατεύθυνση στο Ηνωμένο Βασίλειο. Σε άρθρο της στους IBT[2], η Audrey Liza M. Nolasco αποκαλεί το κίνημα «επανάσταση», παρουσιάζοντάς το ως πολιτική αντίσταση απέναντι στην ιδιωτικοποίηση της ακτογραμμής και τονίζει τις ανησυχίες για την ιδιοκτησία και τη διαφάνεια. Επίσης η The Guardian[3], σε άλλο άρθρο, υπογραμμίζει την περιβαλλοντική καταστροφή, την έλλειψη διαβούλευσης και τον ρόλο των περιβαλλοντικών ΜΚΟ. Παρομοίως, και η Anna Flori γράφει για το Euronews[4], τονίζοντας την προστασία των οικοσυστημάτων και αναφέροντας την έλλειψη δημόσιας διαβούλευσης. Με αυτό το άρθρο δίνει φωνή στους ακτιβιστές και τους πολίτες. Ενώ οι διαδηλώσεις βρίσκονται πλέον στην τέταρτη εβδομάδα τέτοια άρθρα πληθαίνουν στον βρετανικό Τύπο.
Άρα, οι Αλβανοί, που μέχρι χθες στον βρετανικό πολιτικό λόγο συχνά αντιμετωπίζονταν ως «εισβολείς»[5] που απειλούσαν το νησί, σήμερα εμφανίζονται ως παράδειγμα πολιτικής αντίστασης απέναντι στην ολιγαρχία, ακόμη και ως επιχείρημα για τη δημοκρατία και τη διαφάνεια στην Ευρώπη.
Στη Γερμανία, τα γερμανικά μέσα ασχολήθηκαν επίσης με τις διαδηλώσεις στην Αλβανία, αλλά περισσότερο στο πλαίσιο ότι το έργο στο Ζβερνέτς συνδέεται με την οικογένεια Τραμπ. Με μια πιο τεχνική προσέγγιση, όπως είναι συνήθως το ύφος τους, και με λιγότερο συναισθηματισμό, ανέφεραν ότι «Κάτι εκρήγνυται στην Αλβανία αυτή τη στιγμή»[6], ως τίτλο στην ιστοσελίδα της πολιτικής εκπομπής Tagesschau. Το άρθρο δίνει μεγάλο χώρο στους περιβαλλοντικούς ακτιβιστές και παρουσιάζει τη διαμαρτυρία όχι ως απομονωμένη αντίδραση σε ένα θέρετρο, αλλά ως έκφραση μιας ευρύτερης κοινωνικής δυσαρέσκειας απέναντι στον τρόπο διακυβέρνησης και οικονομικής ανάπτυξης. Η Deutsche Welle επίσης παρακολούθησε στενά τις διαδηλώσεις από την αρχή, δημοσιεύοντας καθημερινά ειδήσεις που σχετίζονται με τις διαμαρτυρίες στα Τίρανα, αλλά και με εκείνες σε πόλεις της Γερμανίας. Η DW μιλά για ένα κοινωνικό κίνημα κατά της ανεξέλεγκτης ανάπτυξης και για μια σύγκρουση ανάμεσα στο δημόσιο συμφέρον και τις ελίτ επενδύσεις, εστιάζοντας στο περιβάλλον και στη διαφάνεια που λείπει από την αλβανική κυβέρνηση. O Der Spiegel, σε άρθρο του, μιλά με ειρωνεία για την Ivanka Trump, η οποία δήλωσε ότι, κολυμπώντας, ανακάλυψε το νησί Sazan[7].
Επομένως, τα γερμανικά μέσα σήμερα διαβάζουν τις αλβανικές διαδηλώσεις του «κινήματος φλαμίνγκο» ως δημοκρατία εν δράσει και όχι ως κρίση. Η εικόνα, όχι πολύ καιρό πριν, των διαδηλώσεων όπου πετιούνταν βόμβες μολότοφ μπροστά στο πρωθυπουργικό μέγαρο, δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι έχει σχεδόν εξαφανιστεί από τη γερμανική δημόσια αντίληψη.
Στην Ιταλία, μέσα όπως το Il Giorno και το LaPresse παρουσιάζουν τις αλβανικές διαδηλώσεις όχι ως κοινωνική ένταση[8], αλλά ως πολιτική κινητοποίηση και διακρατική αλληλεγγύη για την προστασία του περιβάλλοντος και του δημόσιου χώρου.
Στην Ιταλία, μια χώρα που τη δεκαετία του ’90 οικοδόμησε μία από τις πιο ισχυρές αφηγήσεις φόβου και αρνητικών στερετοτύπων για τους Αλβανούς στην Ευρώπη, σήμερα μέσα όπως το Alanews και το Varese7Press μεταδίδουν τις διαδηλώσεις της αλβανικής κοινότητας στο Μιλάνο ως έκφραση ενεργής πολιτειότητας και ανησυχίας για το δημόσιο συμφέρον. Από μια εικόνα «κοινωνικού κινδύνου» του παρελθόντος[9], οι Αλβανοί εμφανίζονται σήμερα ως μέρος του ευρωπαϊκού πολιτικού και περιβαλλοντικού διαλόγου — μια ειρωνική αλλά και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ανατροπή, που μόνο ο χρόνος και τα «φλαμίνγκο» θα μπορούσαν να είχαν προκαλέσει.
Στην πρώτη φάση των γεγονότων στο χωριό Ζβερνέτς, ορισμένα μέσα και πολιτικοί παράγοντες στην Ελλάδα προσέγγισαν την κατάσταση μέσα από ανησυχίες για τη μειονότητα των Ελλήνων στην περιοχή της πόλης Vlora, κάτι που η ελληνική πλευρά κάνει όποτε της δίνεται η ευκαιρία. Μάλιστα υπήρξε και επίσημη αντίδραση από το Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας μετά τα βίαια επεισόδια της διαμαρτυρίας της 30ής Μαΐου, όπου αναφέρθηκε ένας Έλληνας πολίτης που τραυματίστηκε και ζητήθηκε έρευνα[10].
Όμως, με την επέκταση του κινήματος και την ανάδειξη ευρύτερων αιτημάτων κατά της διαφθοράς, των μεγάλων επενδύσεων και της και κατάληψης του κράτους από ορισμένα συμφέροντα, η αφήγηση άρχισε να μετατοπίζεται: από ένα ζήτημα τοπικών εντάσεων με γεύση ομογένειας, οι διαδηλώσεις διαβάζονται όλο και περισσότερο ως έκφραση ενεργής πολιτειότητας και περιβαλλοντικής ευαισθησίας. Στα ελληνικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν άργησε να διαδοθεί στην αρχή των διαδηλώσεων και η θεωρία συνομωσίας περί εβραικού δακτύλου πίσω από τις τεράστιες επενδύσεις. Αυτή όμως η θεωρία συνομωσίας όπως και το αφήγημα ότι το αλβανικό κράτος θέλει να υφαρπάξει τις περιουσίες μόνο τις ελληνικές μειονότητας κατέπεσε όσο το κίνημα μεγάλωνε. Άλλωστε το αφήγημα ότι υπάρχει ελληνικός δάκτυλος (και αργότερα ιρανικός) ήταν κάτι που βόλευε και την ίδια την αλβανική κυβέρνηση η οποία μέσω του πρωθυπουργό Έντι Ράμα δήλωνε ότι στην Αλβανία πραγματοποιείται ένας υβριδικός πόλεμος[11]. Όμως το ίδιο το «κίνημα φλαμίνγκο» κατέρριψε όλα τα παραπάνω μέσω της μαζικότητας και της εξάπλωσης που είχε αλλά και του ειρηνικού τρόπου με τον οποίο δεκάδες χιλιάδες πολίτες μαζεύονται κάθε μέρα μέχρι σήμερα ζητώντας (και) την παραίτηση του ίδιου του πρωθυπουργού της Αλβανίας.
Επιπροσθέτως στην Ελλάδα η ειρωνεία, όπως σημειώνουν ορισμένοι σχολιαστές, έγκειται στο γεγονός ότι η κοινωνία που κάποτε παρήγαγε ισχυρά στερεότυπα για τους Αλβανούς[12], με πιο χαρακτηριστικό το γνωστό οπαδικό (και όχι μόνο) σλόγκαν: «Δεν θα γίνεις ποτέ Έλληνας, Αλβανέ, Αλβανέ», χρησιμοποιεί αυτές τις μέρες τους Αλβανούς ως παράδειγμα πολιτικής αντίδρασης, προσθέτοντας ένα «ευτυχώς»στο παραπάνω σλόγκαν για το γεγονός ότι οι ίδιοι οι Έλληνες δεν αντιδρούν με την ίδια ένταση απέναντι στις αδικίες του κράτους ή των ολιγαρχών, όπως δείχνει κι ένα σκίτσο της ΕφΣυν[13] . «Ευτυχώς που οι Αλβανοί δεν έγιναν Έλληνες», είναι συχνά το σχόλιο κάτω από τις ειδήσεις για τις διαδηλώσεις των «φλαμίνγκο» στην Αλβανία.
Με την πάροδο των ημερών και την ένταση των διαδηλώσεων και τη διάδοσή τους σε πόλεις σε όλο τον κόσμο όπου υπάρχουν Αλβανοί μετανάστες (πού δεν υπάρχουν άραγε σήμερα Αλβανοί μετανάστες;), η συμπάθεια που εκφράζεται για τις διαδηλώσεις από τα διεθνή μέσα αυξάνεται συνεχώς. Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται και τα σχόλια κάτω από ειδήσεις[14][15] που καλύπτουν και αναλύουν το «κίνημα φλαμίνγκο» όπου οι Αλβανοί διαδηλωτές επαινούνται για το ζητήματα που θέτουν και για την επιθυμία τους να προστατεύσουν τη φύση και να μην «πουλήσουν» την Αλβανία σε δισεκατομμυριούχους. Έτσι, ένα κίνημα που ξεκίνησε ως τοπική αντίδραση αποκτά ολοένα και περισσότερο έναν ευρύτερο συμβολικό χαρακτήρα, εντασσόμενο σε έναν ευρωπαϊκό διάλογο για τα όρια της οικονομικής ανάπτυξης και την υπεράσπιση του δημόσιου χώρου απέναντι στις πιέσεις του μεγάλου κεφαλαίου και των δισεκατομμυριούχων.
Από τους αμέτρητους αναλυτές των αλβανικών τηλεοπτικών μέσων τίθεται από την αρχή των διαδηλώσεων το ερώτημα προς τα πού θα κινηθούν αυτές και αν θα έχουν κάποιο θετικό αποτέλεσμα για τη χώρα και τους πολίτες της. Όμως κάτι θετικό έχει ήδη συμβεί. Για πρώτη φορά έπειτα από δεκαετίες, η εικόνα των Αλβανών στην Ευρώπη αρχίζει να αποδεσμεύεται από τα στερεότυπα του παρελθόντος. Οι Αλβανοί αρχίζουν να γίνονται παράδειγμα ειρηνικής διαμαρτυρίας, δίκαιων αιτημάτων και μαζικής κινητοποίησης. Μάλιστα, για πρώτη φορά μετά από πολύ καιρό, ο διεθνής λόγος δεν δίνει έμφαση στο «αλβανικό πρόβλημα», αλλά στην ικανότητα πολιτικής κινητοποίησης και δημόσιας έκφρασης. Τα «φλαμίνγκο», όπως τονίζει η Ypi στον The Guardian, μπορούν σήμερα να ιδωθούν όχι απλώς ως το σύμβολο των διαμαρτυριών, αλλά ως το σύμβολο μιας νέας αντίληψης για τη σχέση των πολιτών με το κράτος και το δημόσιο συμφέρον.