Βάνα Κράβαρη
Προσπάθησε να σκεφτείς οποιονδήποτε σεξεργαζόμενο χαρακτήρα σε ταινία η τηλεοπτική σειρά. Όποιος ή όποια και να σου ήρθε στο μυαλό έχει κάτι από δυστυχία, από μια ζωή σε κίνδυνο ή από εκμετάλλευση. Λογικά, είναι ένας χαρακτήρας που χρειάζεται κάποιον να τον σώσει από την ίδια του τη ζωή και να του δώσε πίσω την εξουσία του πάνω σε αυτή. Η Alabama Whitman του True Romance για παράδειγμα. Έπειτα έχουμε τις λιγότερο «συμπαθητικές» αναπαραστάσεις του σεξεργαζόμενου ατόμου. Εκείνες που θέλουν τις σεξεργάτριες κακοποιούς, όπως τον ρόλο της Charlize Theron στο Monster, που υποδύθηκε τη serial killer σεξεργάτρια Aileen Wuornos ή τον ρόλο της Ευτυχίας Γιακουμή στους Αισθηματίες του Νίκου Τριανταφυλλίδη. Ναι, τυπικά, οι σεξεργάτριες στο σινεμά, αν δεν είναι είτε επιφυλακτικές και μυστηριώδεις προχωρώντας προς ένα τραγικό πεπρωμένο, είναι ανώνυμες και πιθανότατα πεθαίνουν βίαια σε κάποια φάση της ταινίας, όπως η σεξεργάτρια στο Se7en.
«Αυτό έχει μια πολύ μακρά ιστορία στις ΗΠΑ, η οποία πηγάζει από τον κώδικα Hays, που ξεκίνησε τη δεκαετία του ’30, ο οποίος απαγόρευε τις απεικονίσεις της εργασίες του σεξ και της ‘ανώμαλης σεξουαλικότητας’», εξηγεί ο Mahx Capacity, ιδρυτής και creative director της AORTA Films, μιλώντας στο i-D. «Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης γνώριζαν ότι το σεξ πουλούσε και ότι έπρεπε να προβάλλουν τη σεξουαλικότητα, για να ανταγωνιστούν τις πιο σεξουαλικά απελευθερωμένες ταινίες που παρήχθησαν στο εξωτερικό, οπότε η λύση ήταν (και εξακολουθεί να είναι) ότι μπορείς να δείξεις τη σεξουαλικότητα και τη σεξουαλική αυτονομία, αλλά μόνο αν την τιμωρείς».
Η σκιαγράφηση του όλου concept από τον Mahx ίσως να μην είναι ακριβώς αισιόδοξη, ωστόσο έχει αρχίσει να γίνεται μια αλλαγή, αν δεν πέφτουμε τόσο έξω. Μερικές δημοφιλείς ταινίες και σειρές δίνουν χώρο στη σεξεργασία σεναριακά και παρουσιάζουν τα σεξεργαζόμενα άτομα ως σύνθετους χαρακτήρες, που δεν ορίζονται μονοσήμαντα από τον τρόπο που βγάζουν χρήματα. Θα λέγαμε πως αυτές οι ταινίες και σειρές δείχνουν μια λιγότερο καταθλιπτική εικόνα για τη βιομηχανία του σεξ -τα σεξεργαζόμενα άτομα, αλλά και τους πελάτες τους. Επιπλέον, σε κάποιες από αυτές τις περιπτώσεις οι σεξεργαζόμενοι καταφέρνουν να γίνουν οι πιο αγαπημένοι χαρακτήρες, χωρίς να είναι θύματα και χωρίς ο λόγος ύπαρξής τους στο project να είναι το γεγονός ότι είναι σεξεργαζόμενοι. Παίζουν ρόλο στην πλοκή, έχουν κανονικές ζωές, ακόμα πιο κανονικά προβλήματα και by the way, είναι και σεξεργαζόμενα άτομα.
Στο Euphoria και στο The White Lotus και σε ταινίες όπως το The Menu, το Pleasure, το Good Luck to You, Leo Grande, αλλά και το πολύ πρόσφατο Poor Things, οι εργαζόμενοι στο σεξ όχι μόνο είναι συμπαθείς χαρακτήρες, αλλά δεν αποτελούν καρικατούρες γυναικών που «ξέπεσαν», που είναι θύματα, που θυσιάστηκαν και από ένα σημείο και μετά απλώς «συνήθισαν» την εκμετάλλευση των ανδρών. Αντιθέτως, έχουν πραγματική δράση και οι επιλογές τους βρίσκονται στο επίκεντρο των αφηγήσεων.
Στο The White Lotus, η Lucia είναι ξεκάθαρη με τις επιδιώξεις και τις δεσμεύσεις της, αντί να χρησιμοποιεί το σεξ για να μπουστάρει το «εγώ» της ή να εξασφαλίσει μια δουλειά. Στο Euphoria, η Kat είναι ένα plus size κορίτσι που αντιλαμβάνεται από νωρίς πώς ό,τι έχει μπορεί να της φέρει λεφτά χωρίς να βγει καν από το εφηβικό της δωμάτιο. Ανοίγει λογαριασμό στο Only Fans, απολαμβάνει τη σταδιακή μεταμόρφωσή της από ένα ακόμα plus size κορίτσι η ιστορία του οποίου λειτουργεί συμπληρωματικά στη συνολική αφήγηση σε σεξουαλικό όν που μπορεί να βγάλει λεφτά σε έναν κόσμο που εμπορευματοποιεί το σεξ ούτως ή άλλως χωρίς ιδιαίτερο κόπο. Στο Pleasure της Σουηδής, Ninja Thyberg, η βιομηχανία του πορνό παρουσιάζεται ως γνήσιος τρόπος διασκέδασης, έτη φωτός μακριά από τις παραδοσιακές αναπαραστάσεις του πεδίου, που θέλουν τις ηθοποιούς να πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης που συχνά δεν έχουν χρόνο ούτε για το καθιερωμένο ραντεβού τους με τον γυναικολόγο. Στο Good Luck to You, Leo Grande, o σεξεργάτης Leo μετατρέπεται σε κάτι σαν συναισθηματικός σωτήρας για τη Nancy, την οποία υποδύεται η Emma Thompson, απελευθερώνοντάς την από χρόνια και χρόνια σεξουαλικής καταπίεσης και μιας ζωής στον αυτόματο.
Στην ταινία The Menu, το γεγονός ότι η Margot είναι σεξεργάτρια αναφέρεται με τρόπο αδιάφορο σχεδόν, που ελάχιστα αλλάζει την αντίληψη του κοινού για εκείνη. «Την προσέλαβες γνωρίζοντας ότι θα πεθάνει;», ρωτάει σε ένα σημείο ο σεφ Slowik τον πελάτη της Margot και το γεγονός ότι η Margot είναι σεξεργάτρια δεν αναφέρεται σε κανένα άλλο σημείο της ταινίας. Η πληροφορία δίνεται με τέτοιο τρόπο που περισσότερο λύνει πρακτικές απορίες για το πώς ακριβώς βρέθηκε σε ένα πανάκριβο γαστρονομικό concept, παρά επηρεάζει τη γνώμη του θεατή. Και όπως συμβαίνει και με τη Lucia του The White Lotus, η Margot είναι η μοναδική που βγαίνει αλώβητη από αυτό το παρανοϊκό και λοξά ταξικό σπλάτερ εγχείρημα, σε κάτι που θυμίζει happy end.
Στο Poor Things του Γιώργου Λάνθιμου, η Bella Baxter στη σεξεργατική θητεία της κάνει σεξ για να ζήσει, εκπαιδεύοντας τους πελάτες της και απολαμβάνοντας μια διαδικασία που έβρισκε ευχάριστη εξαρχής: τη σεξουαλική επαφή. Στον οίκο ανοχής στον οποίο περνά τις Paris days της αφήνεται στο bi-curiousity της και συναντά μια άλλη σεξεργάτρια η οποία όχι μόνο δεν έχει αφεθεί σε κάποια μοίρα σεξουαλικής εκμετάλλευσης αλλά βάζει τη Bella στην αναγκαία για την πνευματική της ενηλικίωση θεωρητική (και πρακτική σε ένα σημείο) σφαίρα του σοσιαλισμού. Το στερεότυπο της αμόρφωτης, δύσμοιρης σεξεργάτριας μόλις πετάχτηκε από το παράθυρο.
Αυτές οι αναπαραστάσεις δείχνουν μια βαθύτερη εμπλοκή της σεξεργασίας στην τέχνη, καθώς και μια απομάκρυνση από το στερεότυπο που θέλει τις σεξεργάτριες να είναι αλλοτριωμένα θύματα εκμετάλλευσης και τη σεξεργασία κάτι λάθος εγγενώς και a priori. «Η σεξεργασία δεν είναι εκ φύσεως εκμεταλλευτική και βίαιη», λέει ο Mahx, «αλλά επίσης δεν είναι όλα θετικά και ενδυναμωτικά. Είναι δουλειά. Μπορεί να είναι ικανοποιητική και εξαντλητική και οικονομικά υποστηρικτική και απογοητευτική όπως κάθε άλλη δουλειά. Οι άνθρωποι της βιομηχανίας των ενηλίκων ζουν μερικές από τις πιο συναρπαστικές, όμορφες, σκληρά εργαζόμενες, σύνθετες, ενδιαφέρουσες ζωές που έχω συναντήσει ποτέ.
Ωστόσο, όταν οι σεξεργαζόμενοι παρουσιάζονται αποκλειστικά ως θύματα ή κακοποιοί, αυτή η πολυπλοκότητα πάει περίπατο. Τα σεξεργαζόμενα άτομα σπάνια φαίνεται να ζουν μια ζωή τριών διαστάσεων, γιατί γράφονται με βάσει προκαταλήψεις, στερεότυπα και αυθαίρετα συμπεράσματα. Σπάνια «γεννιούνται» μετά από το ίδιο επίπεδο έρευνας που γίνεται για άλλους χαρακτήρες όταν ένας συγγραφέας ξεκινάει την αφήγησή του. Δεν αντιμετωπίζεται ο χαρακτήρας μιας σεξεργάτριας με την ίδια αφοσίωση, έρευνα και περιέργεια, όπως ας πούμε ένας θαλάσσιος βιολόγος. Η Sophie Hyde, σκηνοθέτρια του Good Luck to You, είχε μιλήσει για το πώς συνεργάστηκε στενά με σεξεργαζόμενους στο στάδιο συγγραφής της ταινίας. Το Pleasure, επίσης, έχει ένα ευρύ cast εργαζομένων στο σεξ και έλαβε θετικές κριτικές από άτομα του κλάδου, που χαρακτήρισαν την ταινία ως «απολύτως αληθινή στις λεπτομέρειες».
Αυτό το στάδιο εμπλοκής και δέσμευσης με τους σεξεργαζόμενους θα έπρεπε να είναι το στάνταρ. «Αν συμπεριλαμβάνεις απεικονίσεις πορνογραφίας ή συνοδείας πολυτελείας ή γράφεις χαρακτήρες που είναι στρίπερς ή εργαζόμενους πλήρους εργασίας, πλήρωσε σεξεργαζόμενους για να βρίσκονται στο δωμάτιο και προσέλαβε σεξεργαζόμενους ως κομμάτι της δημιουργικής ομάδας. Πλήρωσε σεξεργαζόμενους να μιλήσουν για τις εμπειρίες τους και την πραγματικότητα της δουλειάς τους. Πλήρωσε σεξεργαζόμενους να σε εκπαιδεύσουν, ώστε να μην επαναλαμβάνεις επιβλαβή στερεότυπα εν αγνοία σου», τονίζει ο Mahx.
Ζούμε στην εποχή της επίφασης μιας προοδευτικότητας, αγνοώντας κάπως επικίνδυνα τη συντηρητικότητα γύρω μας. ίσως και μέσα μας. Ίσως αν οι σεξεργαζόμενοι χαρακτήρες γίνουν πραγματικοί χαρακτήρες, με πραγματικές ζωές και αποφάσεις που δεν αφορούν αποκλειστικά τη δουλειά τους και δεν προβάλλονται ως θύματα εκμετάλλευσης που διάλεξαν τον «λάθος δρόμο», να εξυγιανθεί λίγο ο τρόπος αναπαράστασης της σεξουαλικότητας στο σύνολό της. Χωρίς ενοχικότητα και ταμπού, χωρίς να την κυνηγάει αυτό το «μικρό βρώμικο μυστικό».
Δυστυχώς ολόκληρες γενιές και κυρίως η δική μας μεγάλωσε με τέτοια στερεότυπα. Ότι οι ναρκομανείς είναι οι ”αλήτες του δρόμου που θα πρέπει να αποφεύγουμε” κι ότι οι σεξεργάτριες είναι άτομα δυστυχισμένα που θα πρέπει να νιώθουμε και αηδία γι’ αυτό που κάνουν γιατί είναι κατώτερες και τέτοια πράγματα. Ακόμα και γονείς και κοινωνικός περίγυρος που δεν ήταν συντηρητικοί είχαν τέτοιες ιδέες. Το θέμα είναι ότι πρέπει να ξεράσουμε νωρίς τέτοια στερεότυπα. Προσωπικά στην εφηβεία μου τα είχα αποβάλλει εντελώς από τον τρόπο σκέψης μου. Όχι ότι νωρίτερα υπήρξα συντηρητικός, ποτέ δεν έγινε κάτι τέτοιο. Δεν είναι τυχαίο που βγάζουν… Διαβάστε περισσότερα »