Βάνα Κράβαρη
Στη Βρετανία, μια 24χρονη κοπέλα βγαίνει με φίλους. Ξυπνώντας το επόμενο πρωί συνειδητοποιεί πως έχει πέσει θύμα βιασμού. Κάνει καταγγελία. Μιλάει για ό,τι συνέβη στην αστυνομία και περιμένει περισσότερα από τρία χρόνια για να φτάσει η υπόθεση στο δικαστήριο, μόνο και μόνο για να αποσυρθεί ξαφνικά από την Εισαγγελία του Στέμματος (CPS). Γιατί; Επειδή οι δικηγόροι του βιαστή της ισχυρίστηκαν ότι πάσχει από μια σπάνια πάθηση που ονομάζεται «sexsomnia» και μπορεί να έδωσε την εντύπωση ότι συναινούσε στον ύπνο της. Αυτή η γυναίκα ήταν η Jade McCrossen-Nethercott και δεν είχε ακούσει ποτέ στη ζωή της για τη «sexsomnia», πόσο μάλλον να έχει διαγνωστεί με αυτή.
«Ο ειδικός ύπνου που όρισε η υπεράσπισή μου δεν μου μίλησε ποτέ», αναφέρει μιλώντας στον Independent. «Μου έστειλε μόνο ένα ερωτηματολόγιο 15 ερωτήσεων και αυτό υποτίθεται πως ήταν αρκετό για να συμπεράνει ένας επαγγελματίας ότι πάσχω από sexsomnia». Γνωστή και ως «σεξ ύπνου», η sexsomnia ταξινομείται ως ένας τύπος παραϋπνίας. Πρόκειται για έναν γενικό όρο για τις διαταραχές του ύπνου στις οποίες οι άνθρωποι βιώνουν ή παρουσιάζουν ασυνήθιστες συμπεριφορές κατά τη διάρκεια του ύπνου. «Αυτό περιλαμβάνει την υπνοβασία», λέει η Marie Morice, κλινική σεξολόγος και ιδρύτρια του Lilith Your Life. «Στην περίπτωση της sexsomnia, οι άνθρωποι επιδίδονται σε σεξουαλικές συμπεριφορές όπως ο αυνανισμός, οι σεξουαλικές κινήσεις ή η έναρξη του σεξ με ένα άλλο άτομο». Το κρίσιμο είναι πως αυτές οι εμπειρίες, συνήθως έχουν ξεχαστεί μέχρι το πρωί.
Ωστόσο, ενώ είναι δύσκολο να ερευνηθεί -εκτός αν κάποιος ξυπνήσει με κάποιοι τραύμα ή του μιλήσει για αυτή του τη συμπεριφορά ο σύντροφός του, συχνά δεν υπάρχει τρόπος να μάθει κανείς πως πάσχει από αυτή- και το πόσο συνηθισμένη είναι αμφισβητείται, τελευταία έχει μετατραπεί σε ένα ανησυχητικό νομικό εργαλείο σε πολλές σύγχρονες υποθέσεις σεξουαλικής επίθεσης. Σύμφωνα με τον Dr Neil Stanley, έναν ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα ύπνου, η sexsomnia αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά ως κλινική κατάσταση το 2003. «Εμφανίζεται κατά τη διάρκεια του μη-REM ύπνου, δεν σχετίζεται με τα όνειρα», διευκρινίζει, αναφερόμενος στη βαθύτερη μορφή ύπνου που συμβαίνει όταν ο καρδιακός ρυθμός και η θερμοκρασία του σώματός σας μειώνονται. «Πρόκειται για μια ακραία παραλλαγή της υπνοβασίας -συνειδητός εγκέφαλος κοιμάται, ενώ το τμήμα ή τα τμήματα του εγκεφάλου που μπορούν να ελέγχουν τη σεξουαλική συμπεριφορά είναι ξύπνια».
Τι είναι η sexsomnia;
Υπάρχουν πολύ λίγες γνωστές περιπτώσεις σεξουαλικής αϋπνίας, με μόνο μερικές εκατοντάδες περιπτώσεις να έχουν καταγραφεί παγκοσμίως. «Η sexsomnia είναι σχετικά σπάνια», εξηγεί η κλινική ψυχολόγος που ειδικεύεται στα τραύματα, Carla Shohet, «με ποσοστά επικράτησης που εκτιμώνται μεταξύ 1% και 8% στον γενικό πληθυσμό, γεγονός που την καθιστά λιγότερο γνωστή σε σύγκριση με την υπνοβασία ή τους νυχτερινούς τρόμους. Ωστόσο, ο πραγματικός επιπολασμός της είναι αβέβαιος λόγω της υποδήλωσης και της λανθασμένης διάγνωσης». Μπορεί να εκδηλωθεί με ένα ευρύ φάσμα τρόπων, με ορισμένες κλινικά τεκμηριωμένες περιπτώσεις, όπως μια παντρεμένη γυναίκα που αυνανιζόταν επανειλημμένα δίπλα στον σύντροφό της στη μέση της νύχτας, αλλά δεν μπορούσε να θυμηθεί τίποτα για αυτό όταν ο σύντροφός της την ξυπνούσε. Μια άλλη αφορούσε έναν άνδρα που επανειλημμένα προσπαθούσε να κάνει σεξ με τη σύζυγό του, ενώ εκείνη κοιμόταν βαθιά και έναν άλλο άνδρα που αυνανιζόταν τόσο επιθετικά στον ύπνο του, που κατέληξε να αυτοτραυματίζεται.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Sleep Medicine, ένας 33χρονος άνδρας διαταράσσει τον ύπνο της συντρόφου του με τακτικές περιπτώσεις αυνανισμού, απόπειρες συνουσίας και σεξουαλικές φωνές. «Η νυν φίλη του παραπονέθηκε ιδιαίτερα για την παρότρυνση σε σεξουαλική επαφή και ο ύπνος της διαταράχθηκε επίσης από τις σεξουαλικές ομιλίες και τα θωπεύματα του ασθενούς», αναφέρεται στη μελέτη. «Δεν περιέγραψε τη συμπεριφορά του ως επιθετική, αλλά μάλλον ως παρενοχλητική. Ο ασθενής δεν είχε καθόλου επίγνωση του γεγονότος».
Τα αίτια της sexsomnia δεν είναι ακόμα πλήρως κατανοητά, λόγω της ανεπάρκειας των ερευνών. «Πιστεύεται όμως ότι συχνά πυροδοτείται από παράγοντες που διαταράσσουν τον ύπνο, όπως το άγχος, η στέρηση ύπνου, η χρήση αλκοόλ ή ουσιών και ορισμένα φάρμακα», λέει ο Shohet. «Οι υποκείμενες διαταραχές του ύπνου, όπως η άπνοια ή η αϋπνία, μπορεί επίσης να παίζουν ρόλο». Στην περίπτωση του 33χρονου άνδρα πιστεύεται ότι προέρχεται από το παιδικό ιστορικό υπνοβασίας του και το ακανόνιστο πρόγραμμα ύπνου του, το οποίο κυμαινόταν μεταξύ πέντε και οχτώ ωρών τη νύχτα λόγω της εργασίας του. Μετά από προσεκτική παρατήρηση, οι συγγραφείς της μελέτης εντόπισαν ότι μια σειρά από τινάγματα του κεφαλιού που σχετίζονταν με τον ύπνο πυροδότησαν τη sexsomnia του άνδρα, αν και δεν είναι γνωστό τι ακριβώς προκάλεσε αυτές τις κινήσεις και οδήγησαν σε αυτή τη σεξουαλική συμπεριφορά.
Νομικά, όλα αυτά είναι εξαιρετικά περίπλοκα. Αν κάποιος που κοιμάται δίπλα σε κάποιον sexsomniac ξυπνήσει εξαιτίας της προσπάθειας του συντρόφου του να κάνει σεξ μαζί του, αυτό θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως βιασμός. «Πέρα από το άμεσο ψυχολογικό τραύμα που σχετίζεται με τα επεισόδια sexsomia, η ζωή με sexsomnia επηρεάζει βαθιά την ψυχική υγεία, διαταράσσει τον ύπνο και δημιουργεί ζητήματα εμπιστοσύνης, οικειότητας και συναίνεσης στις σχέσεις, οδηγώντας ενδεχομένως σε σοβαρές νομικές επιπτώσεις», λέει ο Shohet.
Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι δεν είναι πάντα δυνατό να εντοπίσουμε πότε κάποιος βιώνει ένα επεισόδιο sexsomnia. «Η αναγνώριση ενός επεισοδίου είναι δύσκολη για μερικούς λόγος, πρώτον γιατί το άτομο που επηρεάζεται συχνά φαίνεται να είναι ξύπνιο και όχι να κοιμάται», εξηγεί ο Shohet. «Τα σημάδια, συμπεριλαμβανομένων των ασυνήθιστων ήχων και χειρονομιών κατά τη διάρκεια του ύπνου, δεν είναι πάντα ξεκάθαρα και οι συμπεριφορές στον ύπνο μπορεί να είναι παρόμοιες σε διάφορες άλλες καταστάσεις που σχετίζονται με τον ύπνο».
Όταν πρόκειται για το πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί η sexsomnia σε νομικό πλαίσιο, πολλοί είναι εκείνοι που ανησυχούν. «Αν κάποιος πάσχει στα αλήθεια από sexsomnia είναι ανησυχητικό ότι θα μπορούσε να κατηγορηθεί για επίθεση, ενώ δεν είχε επίγνωση της συμπεριφοράς του», λέει η Cate Campbell, διαπιστευμένη θεραπεύτρια της Βρετανικής Ένωσης Συμβουλευτικής και Ψυχοθεραπείας σε θέματα σεξ, σχέσεων και τραύματος. «Είναι επίσης πολύ ανησυχητικό το γεγονός ότι οι άνθρωποι μπορεί να προσποιούνται ότι επηρεάζονται από sexsomnia, ενώ στην πραγματικότητα τη χρησιμοποιούν απλώς ως δικαιολογία για να επιτεθούν σε ένα άλλο άτομο».
Όταν η sexsomnia χρησιμοποιείται «κυνικά»
Πρόκειται επίσης για ένα διαδεδομένο ζήτημα, όπως αναδείχθηκε από πρόσφατο ρεπορτάζ του Observer, η οποία αποκάλυψε την αύξηση της χρήσης της sexsomnia σε περιπτώσεις υπεράσπισης σε δίκες για σεξουαλικές επιθέσεις. Το δημοσίευμα εντόπισε 80 υποθέσεις τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, όπου κατηγορούμενοι για βιασμό, σεξουαλική επίθεση ή σεξουαλική κακοποίηση παιδιών ισχυρίστηκαν ότι υπνοβατούσαν ή βίωναν επεισόδιο sexsomnia με τουλάχιστον 51 από αυτές την τελευταία δεκαετία. Ίσως το πιο ανησυχητικό είναι ότι στο 60% περίπου των περιπτώσεων όπου η υπεράσπιση ισχυρίστηκε ότι υπήρχε sexsomnia, η απόφαση ήταν «αθώος».
Με τη δυσκολία να αποδειχθεί αν πράγματι υπήρξε επεισόδιο sexomnia ή όχι, νομικά, ο Dr Stanley, ο οποίος παράσχει πραγματογνωμοσύνη σε δίκες όπου η ομάδα υπεράσπισης επικαλέστηκε sexsomnia, και που τον Απρίλιο, μιλώντας στον Guardian, τόνισε πως η sexsomnia χρησιμοποιείται κυνικά από κατηγορούμενους, τονίζει: «είναι δύσκολο να αποδειχθεί η ύπαρξη sexsomnia με τη μελέτη ανθρώπων στο εργαστήριο, οπότε το ιστορικό των ασθενών έχει καθοριστική σημασία για να καθοριστεί η πιθανότητα του να είναι παράγοντας. Αυτό σημαίνει πως είναι σχετικά εύκολο να επικαλεστεί κανείς λανθασμένα την sexsomnia ως υπεράσπιση».
Έχουν υπάρξει αρκετές περιπτώσεις στις οποίες άνθρωποι φυλακίστηκαν όταν ήταν σαφές πως η υπεράσπιση στη βάση της sexsomnia δεν είχε καμία βάση. Το 2013, ο ηθοποιός Simon Morris καταδικάστηκε σε οκτώ χρόνια φυλάκισης για βιασμό ενός 15χρονου κοριτσιού, αφού ο δικαστής είπε ότι ο Morris είχε πει «έναν ατελείωτο αριθμό επιπόλαιων ψεμάτων» ότι έπασχε από sexsomnia. «Σε μια άλλη περίπτωση, επίσης το 2013, ο επιχειρηματίας Gary Forbes επικαλέστηκε sexsomnia όταν κατηγορήθηκε για τον βιασμό μιας γυναίκας ενώ ήταν ελεύθερος με εγγύηση για μια σχεδόν πανομοιότυπη επίθεση», προσθέτει ο Dr Stanley. «Αργότερα απέσυρε την υπεράσπιση και δήλωσε ένοχος».
«Παρόλο που πιστεύω ότι η sexsomnia είναι μια νόμιμη ιατρική κατάσταση, η χρήση της ως υπεράσπιση σε υποθέσεις βιασμού απαιτεί προσεκτικό και αυστηρό έλεγχο, για να διασφαλιστεί ότι δεν γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης για την αποφυγή της δικαιοσύνης», αναφέρει η McCrossen-Nethercott. «Έχω δει ιστοσελίδες δικηγόρων υπεράσπισης που σχεδόν εξυμνούν και διαφημίζουν την υπεράσπιση της σεξουαλικής αϋπνίας, γεγονός που είναι πολύ ανησυχητικό, καθώς ευτελίζει τη σοβαρή φύση της σεξουαλικής επίθεσης και ενδεχομένως ενθαρρύνει την εκμετάλλευσή της στο δικαστήριο».
Πρόκειται για μια εξαιρετικά θλιβερή υπόθεση, η οποία ακουμπά πολύ ευρύτερα προβλήματα στο πλαίσιο της προσέγγισης της σεξουαλικής επίθεσης από το σύστημα της ποινικής δικαιοσύνης. Γνωρίζουμε ήδη πόσο λίγες καταγγελίες βιασμού καταλήγουν σε κατηγορία και πόσο δύσκολο είναι να καταδικαστεί στην ουσία ένας σεξουαλικός predator. Με παραθυράκια όπως αυτό να αυξάνονται, ο αγώνας για δικαιοσύνη για επιζώσες όπως η McCrossen-Nethercott είναι πιθανό να γίνει μόνο πιο επίπονος.
Προφανώς, πρέπει να γίνουν περισσότερα. Όχι μόνο σε νομοθετικό επίπεδο, όμως, αλλά και σε κοινωνικό και πολιτισμικό επίπεδο. «Τόσο το σύστημα δικαιοσύνης όσο και οι ειδικοί σε θέματα ύπνου πρέπει να συνεργαστούν για τη θέσπιση ισχυρών κατευθυντήριων γραμμών για τη sexsomnia, την κατανόηση των νομικών συνεπειών της και την εφαρμογή μέτρων για την ακριβή διάγνωση και την αποτελεσματική διαχείριση αυτής της πολύπλοκης κατάστασης», λέει η McCrossen-Nethercott. «Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε να την εκμεταλλευτούν ως μια κυριολεκτική κάρτα “βγαίνω από τη φυλακή δωρεάν».
__
Με στοιχεία από Independent & Observer
