Δημήτρης Καβατζικλής
Έχει περάσει σχεδόν μισός αιώνας από τότε που οι τρεις αστροναύτες του Skylab 4 βρέθηκαν εκτός ελέγχου της NASA. Λίγο αργότερα, άρχισαν να κυκλοφορούν φήμες ότι στασίασαν. Αλλά ο Ed Gibson, το μόνο μέλος του πληρώματος που είναι ακόμα ζωντανό, λέει ότι η ανταρσία είναι μύθος, σύμφωνα με το BBC.
Λίγο μετά την άφιξη των τριών αστροναυτών στο διαστημικό σταθμό, το δεύτερο μέλος του πληρώματος, ο Bill Pogue, αρρώστησε. Ήταν η πρώτη φορά που οι τρεις άντρες βρισκόταν στο διάστημα και ο διοικητής Jerry Carr του πρότεινε να φάει μια κονσέρβα με ντομάτες για να ηρεμήσει το στομάχι του.
Ο Ed Gibson καθόταν μεταξύ των δύο ανδρών και θυμάται το περιστατικό. «Θυμάμαι τους ήχους που έκανε ο Bill. Αισθανθήκαμε αποθαρρυνμένοι γιατί ξέραμε ότι είχαμε πολλή δουλειά να κάνουμε. Τότε κάναμε και το πρώτο μας λάθος».
Ο Ed είναι 84 ετών. Η αποστολή Skylab 4 ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 1973, αλλά ο χρόνος δεν έχει ξεθωριάσει τις αναμνήσεις του: τη θέα της Γης από το διάστημα, τη φλεγόμενη κορώνα του ήλιου και τη σιωπή του διαστήματος. Είναι ο τελευταίος από τους αστροναύτες που μπορεί να μοιραστεί την ιστορία, επειδή ο Jerry Carr και ο Bill Pogue έχουν αποβιώσει, ο Carr το περασμένο καλοκαίρι και ο Pogue το 2014.
Ο διαστημικός σταθμός Skylab ήταν μια ερευνητική πλατφόρμα σε τροχιά όπου οι αστροναύτες βοήθησαν τους επιστήμονες να μελετήσουν την ανταπόκριση του ανθρώπινου σώματος στις διαστημικές πτήσεις. Πραγματοποίησαν πειράματα και έκαναν παρατηρήσεις για τον Ήλιο και τη Γη. Το Skylab 4 ήταν η τελική αποστολή του προγράμματος και είχε διάρκεια 84 μέρες.
Η Nasa δέχεται ότι οι υπεύθυνοι της αποστολής δεν είχαν δώσει στο πλήρωμα την τυπική περίοδο προσαρμογής παρόλο που τους είχαν αναθέσει πλήθος εργασιών. Έτσι, οι αστροναύτες ήταν ήδη υπό πίεση όταν πήραν την πρώτη τους κακή απόφαση.
«Θέλαμε να οργανωθούμε πριν ξεκινήσουμε οπότε αποφασίσαμε να τους πούμε ότι αρρώστησε ο Bill για να καθυστερήσουμε λίγο», λέει ο Ed.
Αλλά είχαν ξεχάσει ότι όλα όσα έλεγαν καταγράφονταν από το κέντρο ελέγχου. Δεν πέρασε πολλή ώρα και ακούστηκε η φωνή του αρχηγού της αποστολής Alan Shepard που τους ανακήρυξε στασιαστές.
Ο Shepard ήταν ο πρώτος Αμερικανός που ταξίδεψε στο διάστημα και αργότερα προσγειώθηκε στο φεγγάρι ως διοικητής του Apollo 14. Η ιδέα ότι ο άνδρας που έπαιξε γκολφ στο φεγγάρι τους κατηγορούσε για παραβίαση του πρωτοκόλλου φάνηκε αρκετά ειρωνική στον Ed.
Το προσωπικό στο έδαφος δεν είχε γνωρίσει το πλήρωμα, καθώς και τους προκατόχους του, επειδή ήταν απασχολημένοι με την επίβλεψη της πρώτης και της δεύτερης αποστολής, ενώ οι αστροναύτες του Skylab 4 ετοιμάζονταν για τη δική τους.
«Δεν είχαμε καλές επαγγελματικές σχέσεις», λέει ο Ed. «Το πρωί παίρναμε τις οδηγίες και έπρεπε να γίνουν κατανοητές πριν καν φτάσουμε στη δουλειά. Κάθε επαφή μας ήταν γεμάτη ερωτήσεις και απαιτήσεις. Επιπλέον είχαμε μια λίστα οδηγιών που έφτανε κάθε πρωί μέσω του τηλεμεταδότη. Όλες οι διαστημικές αποστολές εκτελούνται υπό πίεση χρόνου, αλλά αυτό το δύσκολο επίπεδο μικροδιαχείρισης ήταν που οδήγησε στη λεγόμενη ανταρσία. Δεν ήταν παραγωγικό και μέναμε πίσω επειδή δεν μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε τη δική μας κρίση»
«Τότε κάναμε το δεύτερο λάθος μας, τη λεγόμενη ανταρσία», λέει. Περίπου στη μέση της αποστολής οι τρεις αστροναύτες αποφάσισαν ότι μόνο ένας από αυτούς θα συντονιζόταν με την πρωινή ενημέρωση.
«Αυτό λειτούργησε πολύ καλά, εκτός από το ότι μια μέρα, λόγω κούρασης, δεν στείλαμε σήμα με αποτέλεσμα να μας χάσει το κέντρο ελέγχου.»
Οι αστροναύτες δεν είχαν επικοινωνία για μια ολόκληρη τροχιά γύρω από τη Γη, περίπου 90 λεπτά. Εκείνη την εποχή, η επικοινωνία ήταν δυνατή μόνο για περίπου 10 λεπτά, κάθε φορά δηλαδή που το Skylab περνούσε πάνω από σταθμούς ελέγχου στη Γη.
«Στο έδαφος το ερμήνευσαν ως ανταρσία. Αλλά δεν ήταν σκόπιμο, ήταν λάθος μας. Τα μέσα ενημέρωσης δημιούργησαν αυτόν τον μύθο που έκτοτε κυκλοφορεί εκεί έξω, και απλά έπρεπε να ζήσουμε με αυτό»
Για τον Ed, μια ανταρσία δεν είχε κανένα απολύτως νόημα: «Τι θα κάναμε; Θα πηγαίναμε να μείνουμε στο φεγγάρι;», λέει αστειευόμενος.
Σε ένα πρόσφατο άρθρο της, η Nasa έδωσε μια διαφορετική ερμηνεία της ιστορίας υποδηλώνοντας ότι η σύγχυση προήλθε επειδή το πλήρωμα είχε μια μέρα ρεπό, ενώ τα πρακτικά των συνομιλιών με το κέντρο ελέγχου υποδηλώνουν ότι το πολύ υπήρχαν μερικές ώρες χαμένων επικοινωνιών, αλλά τίποτα αρκετά σημαντικό που να αξίζει τον τίτλο «ανταρσία».
Ανταρσία ή μη, οι εντάσεις μεταξύ του πληρώματος και του κέντρου ελέγχου εντάθηκαν. «Είχαμε πολλές έντονες συζητήσεις μαζί τους», λέει ο Ed, ώσπου και οι δύο πλευρές συμφώνησαν να χαλαρώσουν το πρόγραμμα και να δοθεί στους αστροναύτες περισσότερη αυτονομία.
Τα πράγματα βελτιώθηκαν δραματικά μετά από αυτό. Όχι μόνο αυξήθηκε η παραγωγικότητα, άρχισαν να απολαμβάνουν την παραμονή τους στο διάστημα. Ο Ed περνούσε πολύ χρόνο χαζεύοντας τη Γη. «Η Γη είναι ένα όμορφο μέρος και το γνώρισα σαν την παλάμη μου. Σκέφτομαι πόσο τυχεροί ήμασταν που το ζήσαμε αυτό», λέει.
Κάθε τρίτη μέρα του επιτρεπόταν να μιλήσει με τη γυναίκα του και τα τέσσερα παιδιά του για λίγα λεπτά. Θυμάται να περνά πάνω από την Αμερική και να περιγράφει με λεπτομέρειες την ακτογραμμή και τον καιρό στην 5χρονη κόρη του.
«Με μετέφεραν πίσω στη Γη και με έκαναν να συνειδητοποιήσω ότι βρισκόμουν σε έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο», λέει.
Το πλήρωμα του Skylab 4 προσθαλασσώθηκε στον Ειρηνικό Ωκεανό στις 8 Φεβρουαρίου 1974, πέντε ημέρες μετά την ολοκλήρωση του τέταρτου και τελευταίου διαστημικού περίπατου.
«Είμαι περήφανος που κάναμε τόσο καλή δουλειά, η οποία προετοίμασε τη Nasa για τη δημιουργία του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού», λέει ο Ed.
Δεν ήξεραν για την ανταρσία μέχρι που επέστρεψαν στη Γη. Η είδηση ξεκίνησε από ένα άρθρο του New Yorker που αναφερόταν σε «ένα είδος απεργίας περίπου στα μισά της αποστολής».
Με βάση το άρθρο, το Harvard Business School έφτιαξε μια μελέτη σχετικά με τους κινδύνους της μικροδιαχείρισης που ονόμασε Strike in Space (απεργία στο διάστημα). Η ιστορία αναπαράγεται ακόμη ως «ανταρσία στο διάστημα» και δυστυχώς, μια εκδοχή της εμφανίστηκε στη νεκρολογία των New York Times για τον Bill Pogue το 2014.
Πώς νιώθει ο Ed, γνωρίζοντας ότι πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ακόμη ότι συνέβη ανταρσία;
«Δεν είναι ωραίο να εκπαιδεύεσαι, να κάνεις καλή δουλειά και μετά να σε ακολουθεί αυτή η ιστορία για πάντα», λέει. «Κάθε φορά που κάποιος μιλάει για την αποστολή αναφέρει την λέξη ανταρσία. Είμαι βέβαιος ότι αν πάω στον παράδεισο και ο Θεός ο ίδιος θα με ρωτήσει τι πραγματικά έγινε».
Εκτός από το BBC, τα τελευταία 48 χρόνια μόνο ένας άλλος δημοσιογράφος ήλθε σε επαφή με το πλήρωμα του Skylab 4 για να τους ζητήσει την δική τους εκδοχή τους για το τι συνέβη. Ο Ed Gibson έχει μάλιστα γράψει ένα βιβλίο για το περιστατικό με τίτλο We Enter Space, αλλά δεν έχει καταφέρει να το εκδώσει.
Κανένας από τους τρεις αστροναύτες δεν ξαναταξίδεψε στο διάστημα, αλλά ο Ed παρέμεινε στο διαστημικό πρόγραμμα και βοήθησε στην επιλογή και την εκπαίδευση άλλων πληρωμάτων. Έγινε δια βίου φίλος με μερικούς από τους ανθρώπους που είχαν τον έλεγχο της αποστολής και συμφωνεί ότι το περιστατικό παρέχει σημαντικά μαθήματα σχετικά με τη μικροδιαχείριση: «Η αποστολή μας απέδειξε ότι η μικροδιαχείριση δεν λειτουργεί, εκτός αν το απαιτεί μια κατάσταση», λέει ο Ed. «Ευτυχώς, αυτό μάθημα πέρασε και στις μελλοντικές γενιές.»
*ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
ΚΟΥΙΖ: Σου δίνουμε το ιστορικό γεγονός, θα βρεις τη χρονολογία;