Δημήτρης Καβατζικλής
Henry Cavill, George Clooney, Robert Pattinson. Δείτε οποιαδήποτε ταινία του Χόλιγουντ, ξεφυλλίστε οποιοδήποτε περιοδικό μόδας και θα διαπιστώσετε ότι τα ανδρικά πρόσωπα που συναντάτε είναι όλα σκαλισμένα στην ίδια με τις ίδιες γωνίες και ένα συμπαγές κομμάτι οστού κρέμεται στο κάτω μέρος του πρoσώπου, γράφει η Will Coldwell στο GQ
Δεν ήταν πάντα έτσι ούτε είναι ένα παγκοσμίως αποδεκτό. Στην Κίνα και την Κορέα, οι άνδρες κάνουν χειρουργικές επεμβάσεις για να μαλακώσουν τις γνάθους τους. Σύμφωνα με τον χειρουργό Hermann Sailer, μόλις τις δεκαετίες του 1930 και του 40 άρχισε να επικρατεί στη Δύση το «θεληματικό πηγούνι», ενώ στα τέλη του 20ου αιώνα, έκανε την εμφάνιση της η εμπορική πλαστική χειρουργική. Ξαφνικά όποιος είχε αρκετά χρήματα μπορούσε να αγοράσει το πρόσωπο που ήθελε. Παράλληλα, η τεχνολογία προχωρά φέρνοντας μαζί της φθηνότερες και λιγότερο επεμβατικές διαδικασίες όπως τα ενέσιμα προσθετικά και το μπότοξ.
Η χειρουργική επέμβαση γνάθου ήταν συνήθως ένα διορθωτικό μέτρο για την αντιμετώπιση ιατρικών προβλημάτων, αλλά ο αριθμός των αντρών που αναζητούν αισθητικές αλλαγές αυξάνεται διαρκώς. Ο πλαστικός χειρουργός Dr Richard Westreich λέει ότι τα εμφυτεύματα πηγουνιού είναι η δεύτερη πιο κοινή ανδρική επέμβαση.
Επίσης πολλοί άνδρες χρησιμοποιούν ενέσιμα καλλυντικά. Το TikTok είναι γεμάτο με βιντεάκια που απεικονίζουν γλυπτική στο σαγόνι και «μεταμορφώσεις ανδρικών μοντέλων». Στο YouTube και στο Instagram, τα βίντεο εμβαθύνουν στην επιστήμη του ιδανικού προφίλ, εξηγώντας όρους όπως η «Χρυσή Αναλογία». Στο Reddit, οι άνδρες δημοσιεύουν φωτογραφίες πριν και μετά. Τα βίντεο με το χάσταγκ #mewing έχουν πλέον πάνω από δύο δισεκατομμύρια προβολές.
Υπάρχουν αρκετοί ειδικοί γναθοχειρουργοί σε όλο τον κόσμο με τη φήμη του «μάστερ» της γναθοχειρουργικής. Ο καθηγητής Hermann Sailer από την Ελβετία, ο καθηγητής Mirco Raffaini, από την Ιταλία, ο Δρ Paul Coceancig στην Αυστραλία. Συνάντησα τον Δρ Federico Hernández Alfaro στο Instituto Maxilofacial στη Βαρκελώνη.
Η ιστορία του 20χρονου Ali
Ο Ali είναι ένας νεαρός άνδρας γύρω στα είκοσι που ζει στη Δυτική Ευρώπη. Γυρίζει στους δρόμους της Ρώμης, σκοτώνοντας το χρόνο του. Την τελευταία φορά που βρέθηκε εκεί, κατάφερε να επισκεφτεί κάποια αξιοθέατα: το Βατικανό, το Κολοσσαίο, αλλά σε αυτήν την επίσκεψη αισθάνεται πολύ νευρικός. Κι εσείς θα νιώθατε νευρικοί πριν πληρώσετε κάποιον 20.000 ευρώ για να σπάσει το σαγόνι σας, γράφει η Will Coldwell στο GQ.
Είμαστε σε βιντεοκλήση, αλλά η κάμερά του είναι απενεργοποιημένη και δεν μπορώ να δω το πρόσωπό του. Νομίζω ότι δεν είναι έτοιμος να το μοιραστεί ακόμα. Εξάλλου, αυτή είναι η φάση του «πριν». Όταν βγει από το χειρουργείο θα είναι εντελώς διαφορετικός.
Οι ιατρικοί όροι για τις επεμβάσεις αυτές είναι αμφοτερόπλευρη οστεοτομία οβελιαίου διαχωρισμού, οστεοτομία και γονιδιοπλαστική. Αφού χωρίσουν την κάτω γνάθο, την άνω γνάθο και το πηγούνι, οι χειρουργοί συνδέουν ξανά τα κομμάτια του οστού, αναδομώντας – και προωθώντας – τη γραμμή της γνάθου.
Ο Ali περίμενε αυτή τη μέρα από το 2020, όταν, εν μέσω της πανδημίας, άρχισε να απευθύνεται σε πλαστικούς χειρουργούς. Αλλά ο σπόρος είχε σπαρθεί πολύ νωρίτερα, στην εφηβεία του, όταν ένιωσε για πρώτη φορά τον εαυτό του να νιώθει υποδεέστερος από τους φίλους του. Δεν θεωρούσε τον εαυτό του άσχημο, αλλά οι άντρες γύρω του έμοιαζαν να έχουν ένα διαφορετικό είδος ενέργειας. Ήταν συντριπτικό να βλέπεις τη γενετική λοταρία στην πράξη, ακόμα περισσότερο όταν κάποιοι φίλοι του έγιναν αργότερα μοντέλα.
Το 2019, άρχισε να συμμετέχει στο Looksmax.org, ένα διαδικτυακό φόρουμ στο οποίο οι άνδρες προσπαθούν να επιτύχουν τις «αισθητικές δυνατότητές» τους. Το looksmaxing είναι μια πτυχή της μανόσφαιρας, αυτού του βάλτου διαδικτυακών κοινοτήτων που είναι συχνά ένα μείγμα τοξικής αρρενωπότητας, ανδρικών δικαιωμάτων και μισογυνισμού. Εκεί, μπορεί κανείς να συναντήσει από influencers, ως pickup artists και προβοκάτορες όπως ο Jordan Peterson μέχρι αυτοαποκαλούμενους μισογύνηδες όπως ο Andrew Tate.
Όπως θα περίμενε κανείς για ένα φόρουμ με αυτές τις ιδέες, το Looksmax.org φιλοξενεί σελίδες με σεξιστικό και ρατσιστικό περιεχόμενο, αλλά και λεπτομερείς συμβουλές περιποίησης σώματος. Ο Ali δεν ταυτίστηκε με τους incels, ήταν πολύ απελπισμένοι, λέει, βρήκε όμως πειστικές τις συζητήσεις για το lookism – τις προκαταλήψεις με βάση την εμφάνιση. Άρχισε να συνεισφέρει προσφέροντας συμβουλές. Δουλεύοντας πάνω στον εαυτό του ένιωθε αισιόδοξος. «Είναι μια κοινότητα ανθρώπων στην οποία ο ένας προσπαθεί να βοηθάει τον άλλον», λέει.
Το φόρουμ έγινε πεδίο δοκιμής για τις θεωρίες του σχετικά με την προσωπική του εμφάνιση. Με μια απλή αναζήτηση στις φωτογραφίες ανδρικών μοντέλων θα βρείτε τους κοινούς παρονομαστές στις εμφανίσεις τους. Έχουν «συγκεκριμένα σχήματα, συγκεκριμένες δομές του προσώπου… αρχίζεις να έχεις μια βάση δεδομένων στο κεφάλι σου». Στον Ali άρεσε να δείχνει ωραίος: πήγαινε στο γυμναστήριο, δεν ήταν υπέρβαρος, είχε πρόγραμμα περιποίησης δέρματος. Αλλά αυτή η νοητική βάση δεδομένων ανέδειξε τα μεγαλύτερα ελαττώματα του, τα οποία επιβεβαιώθηκαν όταν δημοσίευσε μια φωτογραφία στο φόρουμ. Το προφίλ του; Μέτριο. Σαγόνι; Πηγούνι; «Πολύ κοντά στο λαιμό».
Άρχισα να σκέφτομαι: «Τι έχω κάνει; Έχω σπάσει ολόκληρο το πρόσωπό μου για να φαίνομαι καλύτερα και ούτε καν δείχνω καλύτερα».
Με την πάροδο του χρόνου, κατάλαβε ότι η εμφάνιση ενός άνδρα είναι ένα από τα βασικά στοιχεία ενός φιλόδοξου τρόπου ζωής. «Γενικά όλοι θέλουμε επιτυχία στη ζωή», λέει. «Και κατέληξα στο συμπέρασμα ότι αν είσαι πιο εμφανίσιμος τότε έχεις μεγαλύτερες πιθανότητες να πετύχεις». Φαινόταν ότι τα πάντα, από την ερωτική του ζωή μέχρι την καριέρα του, θα μπορούσαν να διορθωθούν με μια αλλαγή σε αυτό το μέρος του προσώπου του. Αυτά τα «λίγα χιλιοστά του οστού». Έκλεισε ραντεβού για το χειρουργείο και επιβιβάστηκε στην πτήση του.
Το Teknon Medical Center είναι ένα ιδιωτικό νοσοκομείο σε μια από τις αριστοκρατικές γειτονιές της Βαρκελώνης. Το γραφείο του Δρ Federico Hernández Alfaro, διευθυντή του Instituto Maxilofacial, βρίσκεται στον τελευταίο όροφο. «Είναι το καλύτερο νοσοκομείο», μου λέει. Είναι γοητευτικός, γεμάτος αυτοπεποίθηση, αθλητικός, το είδος του ανθρώπου που πολλοί άντρες φιλοδοξούν να γίνουν. Στον ελεύθερο χρόνο του αρέσει να κάνει kitesurf, μια συνήθεια που απέκτησε μετά από ένα διαζύγιο.
Έχει πραγματοποιήσει περίπου 5.000 χειρουργικές επεμβάσεις στην καριέρα του. Στο παρελθόν, λέει, οι περισσότερες ήταν επανορθωτικές για να διορθωθούν σοβαρά προβλήματα με το δάγκωμα ή για να αντιμετωπιστούν αναπνευστικά προβλήματα, όπως η άπνοια. Με τα χρόνια, ο Alfaro έχει αναπτύξει τη δική του «ορθοπροσωπική» προσέγγιση. Η επανατοποθέτηση της γνάθου, εξηγεί, μπορεί να «εναρμονίσει» το πρόσωπο. Η μετακίνηση του προς τα εμπρός μπορεί να εξισορροπήσει μια μεγάλη μύτη.
Η Alfaro πραγματοποιεί σήμερα 200 χειρουργικές επεμβάσεις ορθοπροσωπίας ετησίως. Το ποσοστό των ασθενών του έχει διπλασιαστεί τα τελευταία πέντε χρόνια, σε μεγάλο βαθμό χάρη σε μια εισροή διεθνών ασθενών. Η πλειοψηφία αυτών ήταν γυναίκες. Τώρα είναι 50/50. «Όπως οι άντρες ενδιαφέρονται τώρα περισσότερο για την περιποίηση του δέρματός τους, το πώς ντύνονται, νομίζω ότι το ίδιο μοτίβο ακολουθείται και με την αισθητική του προσώπου», λέει. Οι περισσότεροι από τους άνδρες ασθενείς του είναι δικηγόροι, μηχανικοί και γιατροί, ενώ οι εργαζόμενοι στον τομέα της τεχνολογίας αποτελούν ένα σημαντικό ποσοστό της διεθνούς πελατείας του. 
Η επέμβαση γίνεται από το στόμα. Αρχικά αφαιρούνται οι φρονιμίτες. Έπειτα κόβεται η κάτω γνάθος. Ο Alfaro ζητά να ακούγεται η μουσική – Britpop και indie – και μετά πιάνει το σφυρί και το καλέμι. «Βλέπω τον εαυτό μου ως έναν εκλεπτυσμένο ξυλουργό», λέει. Μετακινεί το κάτω σαγόνι προς τα εμπρός χρησιμοποιώντας έναν νάρθηκα για να το ταιριάζει με την άνω σιαγόνα και το στερεώνει στη θέση του με πλάκες τιτανίου. Η ίδια διαδικασία διεξάγεται με την άνω γνάθο.
Ο Alfaro έχει πάντα όρεξη μετά την επέμβαση, οπότε πηγαίνουμε δίπλα σε ένα ιδιωτικό κέντρο ευεξίας για μεσημεριανό. Τον ρωτάω αν γνωρίζει την κοινότητα των incels. «Νομίζω ότι έχω ακούσει γι’ αυτό», λέει. «Κάποιοι έρχονται με 20 φωτογραφίες διασημοτήτων στο κινητό τους και θέλουν να τους μοιάσουν ακριβώς. Ή θέλουν να αλλάξουν τη φυλετική τους εμφάνιση. Ή θέλουν ριζικές αλλαγές που είναι απλώς αδύνατο να επιτευχθούν. Η βοηθός μάρκετινγκ του Alfaro, Maya Martinez, μου λέει ότι προσπαθούν να εντοπίσουν περίεργες συμπεριφορές και κατευθύνουν αυτούς τους ανθρώπους σε έναν ψυχολόγο. Η επίλυση προβλημάτων ψυχικής υγείας και σωματικής δυσφορίας είναι μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τους αισθητικούς χειρουργούς. Το Ινστιτούτο απορρίπτει περίπου το 15% των υποψήφιων ασθενών.
Τι γίνεται με εκείνους που πιστεύουν ότι η χειρουργική επέμβαση θα βελτιώσει τη ζωή τους;
«Ορισμένοι ασθενείς, όταν αποκτούν ένα ελκυστικό πρόσωπο, αποδίδουν καλύτερα στη ζωή τους», λέει ο Alfaro. «Αλλά αν αυτός είναι ο κύριος στόχος σας, δεν μπορώ να το εγγυηθώ. Μπορώ να τοποθετήσω τα οστά σας στη βέλτιστη θέση για να μεγιστοποιήσω την αισθητική του προσώπου σας, αλλά υπάρχουν μερικά πράγματα στο πρόσωπό σας που δεν μπορούν να αλλάξουν. Και τίποτα στον εγκέφαλό σας δεν μπορεί να αλλάξει με την εγχείρησή μου. Βλέπουμε συχνά ασθενείς που περιμένουν πάρα πολλά από τη χειρουργική επέμβαση, αλλά δεν μπορώ να αλλάξω την προσωπικότητά τους».
Έξι ώρες μετά την υπογραφή των εγγράφων, ο Ali βγήκε από το χειρουργείο της Ρώμης. Ανέκτησε τις αισθήσεις του και ένιωθε καλά, αλλά δεν μπορούσε να περπατήσει, να χρησιμοποιήσει την τουαλέτα ή να φάει. Μοιράζεται μερικές φωτογραφίες του μετά την επέμβαση, με το πρησμένο πρόσωπό του τυλιγμένο σε επιδέσμους. Ατημέλητα μαλλιά, ξεραμένο αίμα γύρω από τη μύτη του. Μοιράζεται επίσης μερικές από τις φωτογραφίες του «πριν», εικόνες που έχει χρησιμοποιήσει για τα προφίλ γνωριμιών του. Είναι περιποιημένος, φορώντας ένα πουκάμισο με σχέδια και παίρνει εντυπωσιακές πόζες σε ένα πάρκο. Φαίνεται γλυκός, σοβαρός, αν και λίγο αμήχανος.
Πέρασε την πρώτη μέρα τηλεφωνώντας στους φίλους και την οικογένειά του και μετά πήρε εξιτήριο για να αναρρώσει για μερικές ακόμη μέρες στο Airbnb του. Εκεί πέρασε πολλή ώρα κοιτάζοντας στον καθρέφτη. Βλέποντας το πρησμένο πρόσωπό του τυλιγμένο σε επιδέσμους να τον κοιτάζει, άρχισε να νιώθει ανησυχία. «Ήταν μεγάλο στοίχημα», λέει. «Άρχισα να σκέφτομαι: «Τι έχω κάνει; Έχω σπάσει ολόκληρο το πρόσωπό μου για να φαίνομαι καλύτερα και ούτε καν δείχνω καλύτερα». Το μόνο που μπορούσε να κάνει ήταν να πίνει υγρά και να περιμένει να φύγει το πρήξιμο.
Μερικές εβδομάδες αργότερα, ξαναμιλάω με τον Ali. Βρίσκεται στο σπίτι της μαμάς του, αναρρώνει και νιώθει πιο άνετα –και σίγουρος– με το νέο του πρόσωπο. Φοράει γκρι κουκούλα και έχει γένια, για τα οποία ζητά συγγνώμη. Είναι ακόμα πολύ ευαίσθητος στην περιοχή γύρω από το πηγούνι του για να ξυριστεί. Φαίνεται λίγο πρησμένος, αλλά η αλλαγή είναι εμφανής. Ρωτάω αν είναι ευχαριστημένος με τα αποτελέσματα. «Θα μπορούσε να είχε προχωρήσει περισσότερο», λέει, τρίβοντας τα γένια του. «Ο χειρουργός μου ήταν συντηρητικός».
Ρωτάω αν τα φόρουμ έχουν κάποια ευθύνη για αυτό. Γνέφει καταφατικά. «Οι άνθρωποι μιλούν πολύ εύκολα για τη χειρουργική επέμβαση», λέει. «Λένε: «Απλά κάνε το, θα φαίνεσαι καλύτερα.» Συχνά, αυτή η μπλαζέ προσέγγιση κρύβει βαθύτερα προβλήματα. Πρόσφατα επικοινώνησε μαζί του ένας νεαρός άνδρας που τον ρώτησε για την επέμβαση. Είπε ότι ανησυχούσε για το κόστος, αλλά ήταν τόσο απελπισμένος που αν δεν χειρουργηθεί σύντομα θα αυτοκτονήσει.
Ο Ali όμως νιώθει αισιόδοξος. Περνούν άλλες δύο εβδομάδες και η ψυχική του υγεία έχει αρχίσει να βελτιώνεται. Νιώθει ότι οι άνθρωποι είναι λίγο πιο ευγενικοί μαζί του, οι άγνωστοι του κάνουν κομπλιμέντα, κάτι που δεν συνέβαινε πριν. Πρόσφατα μια ηλικιωμένη γυναίκα συνέχισε να τον κοιτάζει στο γυμναστήριο. Πραγματικά τον εξέπληξε. «Ένιωσα σαν σεξουαλικό αντικείμενο, κατά κάποιο τρόπο».
Τον τελευταίο καιρό αφιερώνει λιγότερο χρόνο στα φόρουμ. «Πολλά από αυτά που λένε δεν μου αρέσουν», λέει. «Άκουγα ένα podcast όπου ο οικοδεσπότης έκανε μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση για το πώς σε αυτά τα φόρουμ πρέπει να είσαι σαν κλέφτης – κλέβεις όλες τις πληροφορίες και μετά φεύγεις από την κοινότητα για να μην πάρεις την τοξικότητα. Πρέπει να μπεις μέσα, να πάρεις την ποσότητα που είναι χρήσιμη και να φύγεις». Σχεδιάζει να ξεκινήσει μια συμβουλευτική εταιρεία που θα βοηθάει τους άνδρες που θέλουν να βελτιώσουν την εμφάνιση τους.
Ανυπομονεί να κάνει περισσότερες γνωριμίες στον πραγματικό κόσμο. «Περνούσα πολύ χρόνο στην οθόνη», λέει. «Προσπαθώ να επανεφεύρω τον εαυτό μου». Μου λέει για ένα μάθημα θεάτρου που πήγε πρόσφατα. «Έπρεπε να συνδέσουμε τα συναισθήματά μας με το πώς κινούμαστε. Όπως, αν είσαι κυρίαρχος, περπατάς με έναν συγκεκριμένο τρόπο, μιλάς με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Στη συνέχεια εξερευνήσαμε και τα στοιχεία, γη, νερό, φωτιά. Σταμάτησε τα μαθήματα λόγω του χειρουργείου του, αλλά θέλει να επιστρέψει.
«Νομίζω ότι έχω κάνει ό,τι περνούσε από το χέρι μου για να βελτιώσω την εμφάνιση μου», λέει. «Τώρα θα έχει να κάνει μόνο με την προσωπικότητά μου».
