Στο μυαλό ενός συνωμοσιολόγου

Σύμφωνα με τις θεωρίες συνωμοσίας, στα πρόχειρα, τα εμβόλια για την Covid-19 έχουν τσιπάκι. Μοιράζονται αυτό το κοινό στοιχείο με τις νέες ταυτότητες, την ψηφιακή κάρτα πολίτη. Όλα τα κρούσματα κορωνοϊού ήταν (και είναι) ηθοποιοί. “Δεν είναι όλα κρούσματα”. Η κακοκαιρία Daniel και πιθανότατα και η πιο «φρέσκια», Elias, δεν είναι φυσικά φαινόμενα. Η NASA εδώ και χρόνια έχει βρει τον τρόπο να ελέγχει τον καιρό. Δεν μας κυβερνούν εκλεγμένα πολιτικά πρόσωπα και κυβερνήσεις. Πρόκειται για μαριονέτες.

Στην πραγματικότητα, τα νήματα αυτού του κλειστοφοβικού πλανήτη κινούν σαύρες που έχουν μεταμφιεστεί σε ανθρώπους. Ή και δεν έχουν μεταμφιεστεί. Δεν έχω καταφέρει να ακολουθήσω το τρένο σκέψης αυτό. Αν δεν είναι σαύρες τότε είναι Μασόνοι. Ή και τα δυο σε συνεργασία. Την ίδια στιγμή μας ψεκάζουν, για αυτό πέφτει το ανοσοποιητικό μας και για αυτό έχουμε μεταμορφωθεί σε πειθήνια πιόνια γεωστρατηγικών και οικονομικών συμφερόντων.

Αυτά είναι μόνο μερικά από τα επιχειρήματα και τις πεποιθήσεις μερικών συμπολιτών μας που καταναλώνουν τις θεωρίες συνωμοσίας χωρίς φίλτρα και χωρίς φρένα.

Ως τώρα είχα την πεποίθηση πως το να πιστεύεις όλα τα παραπάνω, ότι δηλαδή είσαι έρμαιο και θύμα, πως αν δεν αντιδράσεις, αν δεν αρνηθείς, αν δεν επαναστατήσεις -όχι απαραιτήτως απέναντι σε ένα οικονομικό σύστημα που σε διαχειρίζεται σαν χάμστερ ον στέροϊντς- αλλά απέναντι στη «νέα τάξη πραγμάτων», σε ένα γκραν πλαν που έχει στόχο να σε ελέγξει και να σε μετατρέψει σε έναν ακόμα αριθμό, πρέπει να είναι εξαιρετικά αγχωτικό. Μα παράλληλα μια ωραία αφορμή για ένα ασύμφορο και επικίνδυνο μπουστάρισμα του υπερεγώ.

Σκεφτόμουν τέλος πάντων πως ξαφνικά φτάνεις να θεωρείς εαυτόν τόσο σημαντικό που στα αλήθεια ένα ολόκληρο σύστημα διαχειριζόμενο από την ελίτ, μια ελίτ δίπλα στην οποία δεν θα βρεθείς ούτε τυχαία σε κάποιο φανάρι με κοινό στοιχείο έστω το φλας που αναβοσβήνει, ασχολείται μαζί σου εμμονικά. Θέλει να σε ελέγξει, να σε τσιπάρει, να πάρει το κοντρόλ της ζωής του, του σώματός σου, να ξέρει αν πλήρωσες τον ΕΝΦΙΑ και πότε έστειλες έμβασμα στον γιο σου στη Γερμανία τελευταία φορά. Αν σου αρέσει το παστίτσιο και αν πιστεύεις πως τα μακαρόνια με κιμά είναι υπερεκτιμημένα.

Οι παγκόσμιες εξελίξεις τα τελευταία χρόνια, το λιγότερο που έχουν δημιουργήσει, είναι μια αίσθηση απώλειας ελέγχου. Για τους περισσότερους αυτό το χάσιμο σε όσα μπορούν στα αλήθεια να ορίσουν, χωρίς plot twists, ξεκίνησε με την πανδημία. Για άλλους από την 11η Σεπτεμβρίου, που ομολογουμένως, άλλαξε τον κόσμο, όπως τον άλλαζε πάντα η ανθρώπινη εμμονή με την εξουσία, τον αναθεωρητισμό, την επεκτατικότητα που εκπορεύεται από το οικονομικό συμφέρον και το μίσος σαν τρόπο επιβίωσης.

Είναι απολύτως λογικό αυτό να δημιουργεί ένα στρες τόσο υποσυνείδητο που δεν καταλαβαίνουμε ότι ελέγχει ολόκληρη τη μέρα μας, τη συμπεριφορά μας, τις αντιδράσεις και τον αλγόριθμό μας. Ωστόσο δεν μπορεί να είναι τυχαίο το πώς μερικοί βρίσκουν λύσεις, εξηγήσεις και διεξόδους στις θεωρίες επιβίωσης.

Αρνητές τυχαιότητας

Η ψυχολόγος Αναστασία Παλαιοδήμου με παραπέμπει σε μια φράση του Άλαν Μουρ: «Το κύριο πράγμα που έμαθα για τις θεωρίες συνωμοσίας είναι ότι οι συνωμοσιολόγοι πιστεύουν σε μια συνωμοσία γιατί αυτό είναι πιο ανακουφιστικό. Η αλήθεια του κόσμου, στην πραγματικότητα, είναι πως είναι χαοτικός. Η αλήθεια δεν είναι οι Ιλουμινάτι ή η εβραϊκή τραπεζική συνωμοσία ή η θεωρία των γκρίζων εξωγήινων. Η αλήθεια είναι μακράν πιο τρομακτική -κανείς δεν έχει τον έλεγχο».

«Ουσιαστικά οι άνθρωποι αυτοί υποπίπτουν σε μια πλάνη για να εξηγήσουν δυσάρεστα γεγονότα ή αλλαγές ως απότοκο μηχανορραφιών κάποιων με συγκεκριμένο σχέδιο, καταρρίπτοντας την τυχαιότητα, με δεδομένο ότι όλα συνδέονται μεταξύ τους». Συνειδητοποιώντας πως αυτό που προσπαθεί να μου πει η ειδικός ψυχικής υγείας είναι πως αυτοί οι άνθρωποι δεν προσπαθούν να βρουν τον πρωταγωνιστικό τους ρόλο στον κόσμο, αλλά να τον κάνουν να βγάζει περισσότερο νόημα, είναι πιο κατανοήσιμος και άρα πιο προβλέψιμος, έστω και μέσα από ένα εξωφρενικό πρίσμα, της ζητάω να μου περιγράψει ποιοι άνθρωποι είναι πιο επιρρεπείς σε τέτοιου είδους παραμυθιακές εξηγήσεις του concept “ζωή σε αυτόν τον πλανήτη”.

«Συνήθως πιο επιρρεπείς είναι οι ναρκισσιστές και οι αυταρχικοί άνθρωποι, που προσπαθούν να αρνηθούν την ύπαρξη της επιστήμης. Ανασφαλή άτομα που μέσα από τις θεωρίες συνωμοσίας επιχειρούν να αποκτήσουν τον έλεγχο, αλλά και να αισθανθούν το αίσθημα του ανήκειν», τονίζει η Αναστασία. Οι θεωρίες συνωμοσίας, λοιπόν, λειτουργούν και σαν αφορμή για σύνδεση, για ταύτιση, για το ζητούμενο του να μπορεί να δει κανείς τον εαυτό του σε κάποιον άλλο, μα κυρίως να ξέρει πως και εκείνοι τον βλέπουν στ’αλήθεια. Θυμίζει λίγο ό,τι συμβαίνει σε περιπτώσεις φανατικού οπαδισμού, που μπορεί να καταλήξει μέχρι και σε δολοφονίες, σε συστάσεις ακραίων πολιτικών μορφωμάτων, αιρέσεων και cults.

Θρησκεία x Θεωρίες Συνωμοσίας

– Δεν καταλαβαίνω ποιο είναι το πρόβλημα με τις νέες ταυτότητες

– Σκέψου το λίγο. Πρώτα θα βάλουν όλα σου τα στοιχεία σε αυτή, μετά θα σου πουν, “μωρέ, για να μην ξεχνάς τον αριθμό της κάρτας σου, γιατί δεν τον κάνεις τατουάζ;”. Και θα τον κάνεις και θα είναι ο αριθμός του αντίχριστου, το 666.

– *Σιωπή*

Για τα ελληνικά δεδομένα, συνωμοσιολογία και Θρησκεία φαίνεται να πηγαίνουν χέρι-χέρι στις περισσότερες περιπτώσεις. Οτιδήποτε καινούργιο, άγνωστο, με απρόβλεπτη πορεία είναι του «Αντίχριστου» και αναμένεται να φέρει την Αποκάλυψη (φανταζόμαστε) λίγο αρχύτερα. Σε άλλες περιπτώσεις αποτελεί κανονικό στάδιο της ίδιας της Αποκάλυψης, σύμφωνα με πιστούς. Κάπως έτσι, παρατηρούμε πιστούς να μεταμορφώνονται σε οσιομάρτυρες. Όχι υπέρ της πίστης ή της πνευματικότητας, αλλά κατά των κλειστών εκκλησιών εν μέσω πανδημίας, κατά των μασκών και των μέτρων προστασίας και κατά των νέων ταυτοτήτων.

Πώς καταλήγει όμως ένα άτομο να τηρεί μια τόσο φοβική στάση απέναντι σε μια πνευματική διαδικασία όπως είναι η πίστη σε μια ανώτερη δύναμη, σε μια μεγάλη συνειδητότητα, όπως ας πούμε ο Θεός, όπως τον έχουμε διδαχτεί;

«Ο άνθρωπος αισθάνεται αδύναμος μπροστά σε φυσικές καταστροφές, διακατέχεται από έντονο σκεπτικισμό για τις ανακαλύψεις της επιστήμης, αισθάνεται φόβο κα τρόμο για τις ασθένειες, να μη νοσήσει ή φόβο για το θάνατο που μπορεί να προκαλέσει μια πανδημία. Ως φυσική αντίδραση, στρέφεται προς τον Θεό, αναζητώντας απαντήσεις», απαντά η Αναστασία Παλαιοδήμου.

«Ο Κόνραντ συνόψισε αυτή την εγγενή ανθρώπινη τάση με τον όρο ‘αποφένια΄, η οποία συνδέεται με την εξελικτική ανάγκη του ανθρώπου για λογική διασύνδεση διαφορετικών γεγονότων και ερεθισμάτων». Με λίγα λόγια, δεν είναι «φόβος Θεού» είναι ανάγκη αποφυγής της πραγματικότητας της τυχαιότητας της ζωής, ακόμα και αν αυτή η τυχαιότητα ενορχηστρώνεται από μια ανώτερη δύναμη.

Πώς μπορεί να είναι η ψυχοθεραπεία με τέτοια άτομα; Φτάνουν ποτέ στο γραφείο του ψυχολόγου; “Είναι πάντα δύσκολη”, απαντά η Αναστασία. “Το κίνητρο του θεραπευτή είναι η λογική παραδοχή ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις και τεκμήρια να καταρρίψουν την επιστήμη ή τον κόσμο. Αυτό που επιδιώκουμε είναι να αναγνωρίσουμε τη συναισθηματική πλευρά τους και τα βαθύτερα αίτια της στάσης τους”, εξηγεί. “Συνήθως αποκαλύπτεται ένα μεγάλο τραύμα. Πάντως τέτοια άτομα δύσκολα θα έρθουν σε εμάς”.

Ο εχθρικός αντίλογος του μέσου συνωμοσιολόγου

Η άλλη όψη του νομίσματος, σε έναν κόσμο που συχνά ζει για να διαφωνεί και να επιβάλλεται, ως χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης, είναι οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν όσους έχουν βρει καταφύγιο στις θεωρίες συνωμοσίας μειονεκτικά στην καλύτερη, με όρους bullying στη χειρότερη. Μπορεί να αποτελεί και εξαργύρωση ενός αισθήματος ανωτερότητας, μια έκφανση του εγώ που είναι λογικότερο και ευφυέστερο από τους “άλλους”.

«Εξαιτίας του γεγονότος ότι αποτελούν μειονότητα, αυτά τα άτομα αντιμετωπίζονται περισσότερο ως παράφρονες, δεδομένης της διαφορετικότητάς τους. Υπάρχουν αυτοί που θα τους υποτιμήσουν και θα τους απομακρύνουν από τη ζωή τους. Είναι το ξένο, το παράλογο, που φοβίζει με έναν τρόπο τους άλλους, τους πολλούς που δεν πιστεύουν σε τέτοιες θεωρίες, με αποτέλεσμα να ενισχύει ακόμα περισσότερο την καχυποψία και την συνωμοσιολογική προσέγγιση της εκάστοτε ομάδας», λέει η Αναστασία. Με αυτόν τον αποκλεισμό ενισχύεται και αυτό το αίσθημα του ανήκειν μεταξύ ατόμων που πιστεύουν όλες αυτές τις θεωρίας και ο φαύλος κύκλος αυτοεκπληρώνει την προφητεία του.

Η μοναξιά των αλγόριθμων

Εκτός από την καθημερινή τριβή με άτομα με τα οποία συμφωνούμε, έχουμε δημιουργήσει και ένα ακόμα μονοδιάστατο μικροσύμπαν, τον digital κόσμο μας. Οι φίλοι μας στο Facebook, τα άτομα που ακολουθούμε, ο αλγόριθμός μας στο TikTok, όλα μας κάνουν να πιστεύουμε την ψευδαίσθηση πως όλοι νιώθουν, σκέφτονται, πιστεύουν και υποψιάζονται ό,τι και εμείς. Το echo chamber εκτός από ένα αίσθημα ταύτισης και ένα τσεκ ότι δεν είμαστε μόνοι, δημιουργεί και μια φούσκα που γίνεται παγίδα. «Οι άνθρωποι στο φαινόμενο echo chamber, μιλούν και ανταλλάσσουν πεποιθήσεις με ομοϊδεάτες τους, κάτι το οποίο ενισχύει την τάση να απορρίπτουν το αντίθετο και να εκτίθενται σπανίως σε διαφορετικές απόψεις», υπογραμμίζει η Αναστασία. «Σαφώς αυτό το κλειστό κύκλωμα ενισχύει την καχυποψία και τη συνωμοσιολογία».