Άρης Δημοκίδης
Είναι οικονομική μετανάστρια στη Βοστώνη, με την οικογένειά της, όμως η Αλεξάνδρα Τσόλκα δεν σταματάει να γράφει. Το νέο της βιβλίο είναι εξαιρετικά δυνατό, κατά τη γνώμη μου, και της ζήτησα αρχικά να μας μιλήσει λίγο για τη ζωή της στις ΗΠΑ…
«Βρίσκομαι, ναι, εδώ, στην Βοστώνη, τα τελευταία 6 χρόνια», μου λέει. «Η ζωή μου, είναι αλλιώς απ’ ότι ήταν τα 50 προηγούμενα. Χωρίς την δεδομένη οικειότητα του αστικού τοπίου, την σιγουριά πως κάπου εδώ κοντά -όπου να ‘ναι- θα μένει κάποιος φίλος, που θα ανοίξει τη πόρτα άμα του χτυπήσω το κουδούνι, χωρίς την ασφάλεια συγγενών, παρεών, κοινών γιορτών και αργιών. Χωρίς καν τα σωσίβια των ανακλαστικών λέξεων, όπως «καλημέρα» ή «καλησπέρα» ή την λυτρωτική ύπαρξη των κατανοητών βρισιών. Δηλαδή, εντάξει, όλα με ζορίζουν, αλλά να πρέπει να ρίξω κάνα «motherfucker», όταν οδηγώ, μου κάνει πολύ ξένο και σοφιστικέ αλά Οιδίποδας και Σοφοκλής, βρε αδελφέ. Δουλεύω πολύ, σε δουλειές που δεν είχα ξανακάνει στη ζωή μου και φτιάχνω στο σπίτι, σπανακόπιτες και μουσακάδες και γιουβέτσια, που επίσης δεν είχα επιχειρήσει ποτέ. Κάποιες στιγμές νιώθω απόκληρη και περιθωριακή και άλλες πως παίζω σε ταινία και όπου να ναι θα εμφανιστεί και ο Ματ Ντέιμον με τον Μπεν Αφλεκ -δεν συμμετέχουν στη δική μου παραγωγή, βέβαια! Αυτά.»
-Τι απ’ όλα αυτά που έζησες και είδες σε ενέπνευσε για να φτιάξεις το Pax Americana;
Είναι τόσα πολλά και απ’ αυτήν την ήπειρο, αλλά και απ’ την Ευρώπη, που έγινε το να τα γράψω βασική μου ανάγκη. Δεν θα μπορούσα να συνεχίσω να υπάρχω με λειτουργικότητα αλλιώς. Έπρεπε η λευκή σελίδα να γεμίσει, απαριθμώντας τα και αναπαριστώντας τα και ταυτόχρονα κάνοντας το αυτό, να απέχω απ’ αυτά ακριβώς, απ’ τον κόσμο, από εμένα την ίδια μάλλον. Στάθηκε ένα ένστικτο το γράψιμο του Pax Americana, όπου η καταγραφή πραγμάτων που σχεδόν συνέβησαν, να πληγώνει και ταυτόχρονα να μου χαρίζει απομόνωση, αποφυγή όλων τους. Δε ξέρω, αν σου απάντησα. Βάζω τα δυνατά μου, να σε εντυπωσιάσω και μάλλον καίγομαι στην υπερπροσπάθεια.
-Δεν καίγεσαι, αλλά ήθελα να ρωτήσω κάτι: Πόσοι άνθρωποι/κεφάλαια του βιβλίου βασίστηκαν σε πραγματικούς ανθρώπους που συνάντησες;
Τα συναισθήματα και οι καταστάσεις είναι πραγματικά. Οι άνθρωποι είναι όλοι το ίδιο, κάτω από συνθήκες αισθηματικές, οικονομικές, ψυχολογικές, ή εγκεφαλικές. Όλοι είναι πραγματικοί και όλοι είμαστε εμείς, κάπου, κάποτε, τώρα ή αύριο. Και όλα αυτά και η μετανάστευση είναι περισσότερο εσωτερική κατάσταση απ’ ό,τι εξωτερική. Και η ανάγκη του αποδιωγμένου να γίνει αποδεκτός, του φυλακισμένου να ελευθερωθεί, του κατατρεγμένου να βρει σπίτι, καταφύγιο, πατρίδα. Και το περιθώριο είναι μέσα μας. Όλα είναι διαφορετικά και όμως, είναι ίδια. Οι αποκλεισμοί, η αγάπη που σε πνίγει και δεν την θέλει κανείς, η απόρριψη, τα έντρομα παιδιά, τα γηρατειά, οι εξαρτήσεις, το να μη μοιάζεις με ινφλουένσερ, να είσαι διαφορετικό ως άτομο και να μη χωράς, αλλά και να περισσεύεις ταυτόχρονα. Ο φόβος πάνω απ’ όλα. Ο ίδιος, που σε κάνει και να ομαδοποιείς στόχους, μίση, να ορίζεις εσύ τα περιθώρια, με μεγάλη ευκολία. Λοιπόν; Όλους τους συνάντησα και όλοι είμαι εγώ, κάπου μέσα μου. Φυσικά και εφευρίσκω πολλά, αφού οι καταστάσεις είναι ακόμα πιο απίθανες, μιας και η πραγματικότητα δεν είναι πάντα πιθανή, ή αληθοφανής.
-Νομίζω πως πέρα απ’ τη συγγραφέα, στο βιβλίο υπάρχει και η ρεπόρτερ που παρατηρεί, καταγράφει και ταυτόχρονα αναλύει. Ισχύει, ή άφηνες τη δημοσιογραφική σου ταυτότητα απέξω όταν το έγραφες;
Η παρατήρηση ναι, είναι ένα πρωταρχικό στοιχείο. Το σίγουρο, για αυτό που κουβαλάω από τα 30 χρόνια δημοσιογραφίας, είναι πως νιώθω άνετα στη σύντομη φόρμα. Δεκαετίες στα περιοδικά, έχω κάνει δεύτερη φύση το να χωράω σε τετρασέλιδα το πολύ. Κατά τα άλλα, όλοι έχουμε μία συγκεκριμένη φωνή, έναν συγκεκριμένο τρόπο γραφής, ένα πρόσωπο, που δεν μπορούμε να τους ξεφύγουμε, ακόμα κι αν το θέλουμε. Συνεπώς, δεν γίνεται να είμαι οτιδήποτε άλλο παρά δημοσιογράφος στα βιβλία μου και «λογοτεχνίζουσα» -κάποτε μου πέταγαν τον χαρακτηρισμό αυτό ως μεγάλη αδυναμία- στα δημοσιογραφικά μου.
-Ποιος ήρωας σε δυσκόλεψε περισσότερο; Γιατί;
Ειλικρινά, ήταν τόσο ενστικτώδες για μένα, που κάθισα και ξεκίνησα να γράφω στο τραπέζι της κουζίνας μου και όταν τέλειωσα -γιατί είπα φτάνει και κουράστηκα!- είχαν όλοι αυτοί υπάρξει. Τι ήταν οδυνηρό; Το πρώτο πρόσωπο σε εκείνους που πεθαίνουν ή επιχειρούν να τερματίσουν τη ζωή τους. Το πως είναι να πεθαίνεις, το τι μπορεί να νιώθεις ή να συνειδητοποιείς τα δευτερόλεπτα πριν το οριστικό game over. Και μέσα σ αυτά, έκλαιγα για την Μαρούλα και όλες εκείνες τις μάνες που πιάσανε λίγο χώρο στον κόσμο αυτό.
-Θαύμασα (εκτός όλων των άλλων!) τον συγκρατημένο τρόπο γραφής σου. Θέματα που στο βιβλίο παρουσιάζονται ωμά και τελείως αληθινά, θα μπορούσαν εύκολα να είχαν εξοκείλει στο φτηνό συναισθηματισμό ή στο διδακτισμό. Ήταν κάτι που σε απασχόλησε κατά τη συγγραφή;
Σ’ ευχαριστώ πολύ! Για τον άγριο συναισθηματισμό έχω τάση και στο γράψιμο και στη ζωή. Μάλλον επειδή το ξέρω, προσπάθησα να το συγκρατήσω, όσο κι αν στην ηλικία μου έχω αποκτήσει συναισθηματικές συμπεριφορές από τις οποίες δεν θα ξεφεύγω ποτέ εντελώς. Για τον διδακτισμό πάλι, δεν το ‘χω καθόλου. Μου είναι αδιανόητη αύτη η έπαρση της κατεύθυνσης συνειδήσεων. Προφανώς δεν έχω και τη δύναμη, άλλωστε, ως βαθύτατα ενοχικό άτομο.
-Πώς είναι τώρα η φάση στις ΗΠΑ; Με την πόλωση, την ακροδεξιά, τον Τραμπ;
Η Αμερική είχε πάντα όχι μόνο πόλωση, αλλά πολιτική βία στην Ιστορία της. Η απόπειρα κατά του Τραμπ ήταν η 13η φορά που όπλα στόχευσαν πρόεδρο ή υποψήφιο. Κατά τα άλλα βία κατά των φοιτητών, βομβιστές σαν τον Κατσίνσκι, τον ερημίτη της Μοντάνα ή τον Κόντιτ του Τέξας, school shooting κατά συρροή φτιάχνουν μια παράδοση που δείχνει να εντείνεται, όσο δεν υπάρχει η πολιτική βούληση για την απαγόρευση της οπλοκατοχής στις ΗΠΑ.
Είναι αδιανόητο πως επίσημα κατέχονται τετρακόσια εκατομμύρια όπλα, σε χώρα με τριακόσια τριάντα πέντε εκατομμύρια ανθρώπους, πληθυσμό. Και ο Μπάιντεν εμφανώς μη λειτουργικός, πείστηκε έστω κι αργά να αποσυρθεί, που ήταν γαντζωμένος στα καφασωτά του Λευκού Οίκου. Η Καμάλα Χάρις και γυναίκα και σκούρας απόχρωσης και Ινδικής καταγωγής δεν έχει χρόνο. Την θεωρούν και βαριά Μαρξίστρια! Συμβολίζει όλα αυτά στα οποία αντιτίθεται ο Τραμπ, δηλαδή, που μοιάζει να κάνει απολαυστικό εξοχικό περίπατο επιστροφής στον Λευκό Οίκο, παρά τις δίκες, τα σκάνδαλα και την μισανθρωπία που κουβαλάει μαζί του.
Ξέρεις κάτι; Αντιλαμβάνομαι πως η ακροδεξιά παντού στον κόσμο, δυναμώνει και απλώνεται, μα εδώ, παίζουν τόσο πολύ οι θεωρίες συνομωσίες που μοιάζει αλλόκοτο, σχεδόν σαν σε μυθιστόρημα δυστοπίας. Όλα αυτά, πως οι γυναίκες σταρ του Χόλυγουντ και οι διάσημες γενικά είναι άνδρες μεταμφιεσμένοι, όπως και η Μισέλ Ομπάμα, που είναι Μιχάλης! Πως η Χίλαρι τρώει παιδιά για να μένει νέα. Που όλοι οι πλούσιοι, οι διανοούμενοι, οι διακεκριμένοι είναι όλοι ερπετόμορφοι και ο Covid δεν υπήρξε ποτέ, αλλά τα εμβόλια μας έβαλαν ασθένειες να πεθάνουμε όλοι να αραιώσει ο πλανήτης! Η θεωρία της μεγάλης αντικατάστασης αλά Αμερικανικά και όχι Γαλλικά και ευρωπαϊκά! Θα έμοιαζε ξεκαρδιστικά αστείο όλο αυτό, αν δεν ήταν τόσο διαδεδομένο.
Ξέρω πως έχει και η Ελλάδα τα ψέκια της, αλλά εδώ είναι τεράστιά χώρα και όλοι αυτοί μου μοιάζουν πάρα πολλοί. Για να για να είμαι ειλικρινής, όμως, οι καλοί Αμερικανοί, παίζει να ναι και οι καλύτεροι άνθρωποι της γης. Διατηρούν αθωότητα, δοτικότητα, αισιοδοξία, καλλιέργεια, καλή θέληση και πίστη στους ανθρώπους, που μπορεί να σε συγκινεί μέχρι βουρκώματος!
-Είναι νομίζω το 8ο βιβλίο σου. Τι σου έχει μάθει η (λογοτεχνική) γραφή και πώς νιώθεις να έχεις αλλάξει ως συγγραφέας απ’ το πρώτο ως σήμερα;
Δεν διαβάζω ποτέ, ούτε βιβλία, ούτε συνεντεύξεις, ούτε κείμενα, ούτε τίποτα απ’ ότι έχω γράψει μόλις φεύγουν απ’ τα χέρια μου. Νιώθω αμήχανα, ντροπαλά και τα φοβάμαι λίγο, σα να είναι ζωντανά εκδικητικά εκτοπλάσματα σε όνειρο. Όμως, έχω αλλάξει εγώ η ίδια, ο εαυτός μου, η συνειδητότητά μου. Πατρίδα, δεδομένα, βεβαιότητες, νιότη, υγεία είναι πίσω μου και μακριά. Άρα έχω αλλάξει και ως συγγραφέας -αν δικαιούμαι τον χαρακτηρισμό, μιας και δεν είμαι δα και ο Καραγάτσης! Και ξέρω πια πως ο κόσμος είναι απίθανα μεγάλος και ο καθένας μας κάθε άλλο παρά το επίκεντρο του. Ξέρω, πως επιθυμώ να μπορώ να γράφω όχι για να βιοπορίζομαι, αλλά οργανωμένα και με κάποια ευπρέπεια. Ξέρω πως κάνω βιβλία, όχι για οικονομικούς λόγους, ή για να κάνω «επιτυχία», «best seller», αλλά για τον εαυτό μου -είπαμε πως κάποιες στιγμές είναι ζήτημα ζωής και θανάτου!- και ίσως, όπως έλεγε ο Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον, για μια μικρή παρέα φίλων. Ξέρω πως απέκτησα σαφή επίγνωση της διαφοράς των τάξεων και ειδικότερα της εργατικής και πως ό,τι γράφουμε και δημοσιεύουμε είναι απόλυτα πολιτικό. Και τέλος ξέρω, πια, πως προτιμώ τις ωραίες, χορταστικές βρισιές απ’ τα κοσμητικά, δαντελωτά επίθετα.