Πώς είναι να είσαι φοιτητής και γκέι στη συμπρωτεύουσα; Πώς να είναι να εξερευνάς την Θεσσαλονίκη και τον εαυτό σου;
Ο Κυριάκος Βλάχος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη. Είναι απόφοιτος του τμήματος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας, της Ανώτερης Σχολής Δραματικής Τέχνης Ανδρέας Βουτσινάς, και έχει ολοκληρώσει μεταπτυχιακό κύκλο σπουδών Θεατρικής Σκηνοθεσίας στο Ηνωμένο Βασίλειο. Έχει εργαστεί στο θέατρο και την εκπαίδευση, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, και από το 2017 κατοικεί μόνιμα στο Λονδίνο, όπου κι εργάζεται ως εκπαιδευτικός.
Το Homo Thessalonikus είναι το πρώτο του μυθιστόρημα.
— Πότε νιώσατε την ανάγκη να γράψετε το Homo Thessalonikus;

Μέσω των μηνυμάτων που λαμβάνω στα social media μου βέβαια, συνειδητοποιώ με μεγάλη μου χαρά ότι το αναγνωστικό κοινό που απολαμβάνει την αφήγηση και ταυτίζεται με τον πρωταγωνιστή, δεν περιορίζεται στα queer άτομα. Κι αυτό επαληθεύει κάπως την πίστη μου ότι όπως η LGBTQI+ κοινότητα διασκεδάζει και ταυτίζεται με ετεροκανονικές αφηγήσεις επί αιώνες αιώνων, μάλλον το ίδιο ισχύει και για την κατανάλωση των queer αφηγήσεων μας από αυτούς. Απλά δεν μας έχει δοθεί ο απαιτούμενος χώρος και χρόνος για αυτό.
Πρόσφατα μάλιστα έλαβα ένα μήνυμα στο Instagram από μια κοπέλα που βρήκε το audiobook στο Spotify, και ξεκίνησε να το ακούει στις διακοπές που είχε πάει με το αγόρι της. Μου εξήγησε ότι ο φίλος της δεν είναι και τόσο “προοδευτικός” και “ανοιχτόμυαλος” σαν άνθρωπος, αλλά έφτασε στο σημείο να κάθεται να ακούει την αφήγηση μαζί της, και να του αρέσει κιόλας.
Είμαι αισιόδοξος ότι βρισκόμαστε στην εποχή που τα πράγματα έχουν αρχίσει να αλλάζουν με γοργότερο βήμα, και πως θα υπάρξει περισσότερη ουσιαστική και ειλικρινής ορατότητα και σε πιο δημοφιλή μέσα ψυχαγωγίας της χώρας μας. Έχει αρχίσει ήδη να συμβαίνει, βασικά.
— Και πως προέκυψε το podcast;

— Υπάρχει “πολύ γκέι” και λιγότερο γκέι;
Φαντάζομαι με ρωτάς λόγω της σύνοψης στο οπισθόφυλλο του βιβλίου; Ο χαρακτηρισμός αυτός έρχεται μετά από τη φράση “λίγο φοιτητής”. Ότι ο Θάνος δηλαδή, ο πρωταγωνιστής της ιστορίας, είναι λίγο φοιτητής και πολύ γκέι. Δεν πιστεύω ότι υπάρχει περισσότερο και λιγότερο γκέι, όχι. Δεν υπάρχει κάποιο ομοφυλοφιλόμετρο που μετράμε την αδερφοσύνη μας. Ούτε “λίγο φοιτητής” υπάρχει, για τα πρακτικά. Είναι και τα δύο πράγματα που ή είσαι, ή δεν είσαι. Απλά, η περιγραφή του βιβλίου, παίζει έντονα με τις αντιθέσεις κι αντιφάσεις στη ζωή του Θάνου. Αυτό που θέλει να μεταφέρει ο παραπάνω χαρακτηρισμός, είναι ότι ο Θάνος δεν ασχολείται σχεδόν καθόλου με τις σπουδές του, και ξοδεύει όλη την πνευματική και σωματική του ενέργεια στην προσωπική του ζωή. Και, ειδικότερα, στη ρομαντική και σεξουαλική του ζωή. Εξ ου και η χιουμοριστικά προβληματική διατύπωση. Υπάρχει -ευτυχώς- πλήθος σεξουαλικών ταυτοτήτων με τις οποίες μπορεί κάποιος να αυτοπροσδιοριστεί στις μέρες μας. Το “λίγο γκέι” σίγουρα δεν είναι μία από αυτές!
— Βλέπετε τον εαυτό σας στον πρωταγωνιστή του βιβλίου σας;
Βλέπω το χιούμορ μου και τους προβληματισμούς μου στον πρωταγωνιστή του βιβλίου μου, και ήταν αρκετά ενδιαφέρον να τα εφαρμόσω στη μυθοπλασία της ζωής κάποιου άλλου. Γενικά, έχω αντλήσει γεγονότα της προσωπικής μου ζωής ή ιστορίες φίλων και γνωστών μου γράφοντάς το, αλλά σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται για αυτοβιογραφία. Ωστόσο το ήξερα εξαρχής, κυρίως λόγω της πρωτοπρόσωπης αφήγησης, ότι αρκετός κόσμος πιθανότατα θα θεωρήσει ότι πρόκειται για προσωπικές, αυτοβιογραφικές μου εξομολογήσεις. Σκέψου ότι τις προάλλες με πήρανε τηλέφωνο για μια δουλειά που προέκυψε μέσω του βιβλίου, κι όταν το σήκωσα μου είπαν “Καλησπέρα Θάνο”. Ή, πρόσφατα πάλι, ήμουν στο αμάξι με μια παλιά φίλη η οποία διαβάζει το βιβλίο, και μου είπε πολύ φυσικά “δεν ήξερα ότι ζωγραφίζεις πάνινες τσάντες”, κάτι το οποίο κάνει ο Θάνος στο βιβλίο. Γέλασα, και στις δύο περιπτώσεις, και ξεκαθάρισα ότι πρόκειται για μυθοπλασία. Και σε μηνύματα στα social τώρα με το podcast συχνά μου λένε “Δεν έπρεπε να μιλήσεις έτσι στον Αλεξέι” λόγου χάρη, ταυτίζοντάς με με τον πρωταγωνιστή του βιβλίου. Δεν με ενοχλεί. Δεν υπάρχει κάτι για το οποίο ντρέπομαι ή νιώθω άβολα, δηλαδή, μέσα στο βιβλίο. Απλά νιώθω την ανάγκη πάντα να το διευκρινίσω ότι πρόκειται -κατά βάση- για fiction. Αντίστοιχα βέβαια, κάποιοι φίλοι μου έχει τύχει να μου στείλουν για να μου πουν ότι αναγνώρισαν για ποιο προσωπικό μου πράγμα μιλάω, ή σε ποιον αναφέρομαι στο τάδε κεφάλαιο. Ή απλά να μου πουν ότι τους έπρηξα με τα υπαρξιακά μου μέχρι και στο βιβλίο.
— Γιατί ο Θάνος επιλέγει να θέλει κάποιον που να τον απορρίπτει;
Αυτό ίσως θα μας το εξηγούσε καλύτερα κάποιος ψυχαναλυτής. Αν έπρεπε να μας δώσει μιαν εξήγηση ο λαός, λογικά θα έλεγε πως “όσο σε φτύνουν, τόσο κολλάς”. Είναι η πιο δημοφιλής άποψη, νομίζω. Προσωπικά, πιστεύω πως στην ιστορία του Homo Thessalonikus ο Θάνος μάλλον υποσυνείδητα διαλέγει αυτά τα συναισθηματικά-όχι-και-τόσο-διαθέσιμα αγόρια, γιατί εν τέλει δεν θέλει κάτι παραδοσιακά συντροφικό μαζί τους. Απλά αντιμετωπίζει μια εξαιρετική δυσκολία στο να το αποδεχτεί ο ίδιος. Έχει μάθει να ορίζει τη ζωή του βάσει των ρομαντικών, υπερπροβεβλημένων και μονοκανονικών προτύπων του αιώνιου έρωτα, αλλά παράλληλα αντιμετωπίζει τεράστια δυσκολία να ανταποκριθεί σε αυτά. Οπότε, ίσως είναι μια πιο ασφαλής επιλογή να διαλέγει το αγόρι που δεν έχει σκοπό να του προσφέρει κάτι τέτοιο έτσι κι αλλιώς, για να ρίξει το φταίξιμο της αδυναμίας της ανταπόκρισης σε αυτά τα πρότυπα σε κάποιον άλλο. Ακόμα κι όταν του έρχεται δηλαδή το συμβατικό love story, βλέπουμε σε ένα μεγάλο βαθμό πως αυτο-σαμποτάρεται κι ο ίδιος. Δεν το ζει. Κι όταν του το επισημαίνουν άλλοι χαρακτήρες στην αφήγηση, ότι δηλαδή άλλα υποστηρίζει πως θέλει, κι αλλιώς ενεργεί τελικά, ο ίδιος προσπαθεί να το αρνηθεί.
Θέλει πολλή δουλειά με τον εαυτό μας, για να αποδεχτούμε πως θέλουμε να κάνουμε κάτι με διαφορετικό τρόπο απ’ ότι η πλειονότητα της κοινωνίας, σε πολλά επίπεδα. Νιώθουμε μια ασφάλεια να ακολουθούμε την πεπατημένη, ίσως και μια επιτυχία να ανταποκρινόμαστε σε αυτήν. Στην τελική όμως, τα περισσότερα από αυτά είναι συμβάσεις κατασκευασμένες από τον άνθρωπο και την κοινωνία, που συνηθέστερα ανταποκρίνονται σε άλλες εποχές κι εξυπηρετούν -πολλές φορές αυθαίρετα- συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων. Σιγά-σιγά φτάνουμε σε μια συνειδητοποίηση πως αυτές οι συμβάσεις είναι πολλές φορές καταπιεστικές και μη λειτουργικές για εμάς, στο σήμερα. Και φυσικά η πατριαρχία παίζει το σημαντικότερο ρόλο στην πλειονότητα των θεμάτων και των αδυναμιών αυτών.
— Γίνεται να θες να ανέβεις τα σκαλιά της εκκλησίας πολεμώντας την πατριαρχία;
Κοίταξε, ο Θάνος έτσι κι αλλιώς δεν μπορεί ούτε να ανέβει τα σκαλιά της εκκλησίας, ούτε να παντρευτεί πολιτικά στη χώρα μας. Οπότε είτε το θέλει, είτε όχι, αυτή την επιλογή δεν την έχει. Δε μας την έχει δώσει ούτε η τωρινή κυβέρνηση, ούτε καμία προηγούμενη. Ωστόσο “τα σκαλιά της εκκλησίας” που αναγράφονται στο οπισθόφυλλο, αναφέρονται περισσότερο στην κλισέ φράση που κάνει παραλληλισμούς με τους όρκους αιώνιας αγάπης κι αφοσίωσης μέχρι τα βαθιά γεράματα, και λιγότερο σε έναν συμβατικό γάμο σε μια εκκλησία. Και πάλι, είναι μια από τις αντιφάσεις που προϊδεάζουν τον αναγνώστη για τον τρόπο με τον οποίο θα κυλήσει η αφήγηση. Σχολιαστικά και χιουμοριστικά βρίσκεται εκεί που βρίσκεται αυτή η πρόταση περί σκαλιών της εκκλησίας στο οπισθόφυλλο.
Για να σου απαντήσω όμως -σε προσωπικό επίπεδο- στην ερώτηση, δεν θεωρώ απαραίτητα ότι προδίδεις τον αγώνα για την ανατροπή της πατριαρχίας αν αποφασίσεις να παντρευτείς με κάποιον, όταν είναι ειλικρινής και συνειδητοποιημένη η απόφασή σου. Ή και πολλές φορές και πρακτική. Προδίδεις τον αγώνα αν παντρευτείς με κάποιον επειδή αυτό περιμένει η κοινωνία από εσένα. Προδίδεις τον αγώνα αν αποφασίσεις να παντρευτείς με κάποιον και να υιοθετήσεις κι όλη την τοξική κουλτούρα που πάει πακέτο με το γάμο, και θα έπρεπε να βρισκόμαστε ήδη στο σημείο της Ιστορίας που ανήκει σε άλλες εποχές παγκοσμίως. Προδίδεις τον αγώνα όταν τα νομικά και πολιτικά δικαιώματα που απολαμβάνεις εσύ, σταματήσεις να παλεύεις για να τα αποκτήσει κι ο αυθαίρετα λιγότερο ευνοημένος συνάνθρωπός σου.
Να πούμε ότι -ιστορικά- ο γάμος είχε τεράστια σχέση με το ανήκειν μιας γυναίκας σε έναν άντρα, και έχουν γίνει τεράστιοι αγώνες -κυρίως από γυναίκες- για να αλλάξουν νομοθεσίες γύρω από αυτό σε πολλά μέρη του πλανήτη. Και φυσικά, σε πολλά άλλα μέρη του ίδιου πλανήτη συμβαίνουν ακόμα ασύλληπτα καταπιεστικά πράγματα στο όνομα των “ιερών” δεσμών του γάμου. Κατανοώ και θαυμάζω τη στάση κάποιου να μην παντρεύεται για ιδεολογικούς λόγους, αλλά παράλληλα δεν νομίζω ότι θα έπρεπε να καταδικάζουμε κάποιον που το κάνει, όταν δε σταματά να μάχεται για την ισότητα σε αυτόν.
— Πώς είναι να είσαι γκέι φοιτητής στη δεκαετία μας και στη χώρα μας;
Να σου απαντήσω για την προηγούμενη δεκαετία, γιατί τελείωσα τις προπτυχιακές μου σπουδές το ’16, και στις μεταπτυχιακές το ’18; Στη Θεσσαλονίκη, που βρισκόμουν εγώ, νομίζω πως ήταν η φάση που τα πράγματα είχα αρχίσει να αλλάζουν, να γίνονται πιο προοδευτικά. Υπήρχαν μέρη και δράσεις που μπορούσες να είσαι ανοιχτός, αυθεντικός και δημιουργικός δίχως φόβο. Να μοιραστείς και να εξελιχθείς πνευματικά, κοινωνικά και καλλιτεχνικά, ή απλά να διασκεδάσεις. Υπήρχε queer κοινότητα δηλαδή, υπήρχαν queer στέκια και queer πάρτι. Και τα καθιερωμένα/πιο συμβατικά, αλλά και πιο αυτο-οργανωμένα πράγματα. Πέρα όμως από τα εξω-πανεπιστημιακά της όλης εμπειρίας, είχα και ακαδημαϊκά την τύχη να μην νιώθω ότι περιορίζεται η queer ταυτότητα και τα queer ενδιαφέροντά μου στις εργασίες και τα project που αναλάμβανα. Ίσως να ήμουν εγώ τυχερός, ή ίσως να ήμουν σε χώρους που ήταν πιο προοδευτικοί. Έχω φύγει πλέον από τη χώρα, αλλά παρατηρώ μέσα από τα social κι από διάφορους γνωστούς πως πλέον υπάρχει μια πολύ πιο δυναμική queer, ριζοσπαστική, διαθεματικά φεμινιστική δράση, και χαίρομαι πάρα πολύ για αυτό, καθώς αυτά είναι τα πράγματα που με αφορούν και που θέλω να ακολουθώ και να στηρίζω.
— Γίνεται να μιλάς χωρίς κανένα φίλτρο και να είσαι απολύτως politically correct;
Όχι! Ίσως ύστερα από πολλά, πολλά χρόνια να συμβεί, αλλά δεν νομίζω πως είμαστε σε αυτή τη φάση της Ιστορίας ακόμα. Ιδιαίτερα στην Ελλάδα. Για να σου προκύπτει να είσαι πολιτικά ορθός αφιλτράριστα, θα πρέπει να έχει γίνει πολλή δουλειά μέσα από την επίσημη εκπαίδευση και την ανατροφή σου, καθώς και μέσα από όσα προβάλλονται στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και ψυχαγωγίας. Κάτι το οποίο δε συμβαίνει ακριβώς, αυτή τη στιγμή. Δεν υπάρχει όμως κάτι κακό στο να περνάς ό,τι θες να πεις μέσα από ένα φίλτρο, για την ώρα. Ίσα-ίσα, είναι απόλυτα αναγκαίο. Έχουμε μάθει κάπως, και είμαστε στη φάση που ξεμαθαίνουμε. Με πολλή προσπάθεια, και πολλή προσωπική διάθεση για διάβασμα, κατανόηση κι ευαισθητοποίηση. Είμαι υπέρμαχος της πολιτικής ορθότητας, και παρατηρώ με συγκίνηση τις εποχές να αλλάζουν, ο κόσμος να ανέχεται όλο και λιγότερες προσβλητικές τοποθετήσεις και κακοποιητικές εκφράσεις.
Μέσα από το βιβλίο μου προσπαθώ να δείξω αυτή τη σύγκρουση μεταξύ της αφιλτράριστης, πρώτης σκέψης, που πολύ συχνά είναι τρόπον τινά προβληματική, και της δεύτερης ή κάθε επόμενης σκέψης, που λαμβάνει υπόψιν τις προσφάτως κεκτημένες γνώσεις και συνειδητοποιήσεις σε σύμπνοια με την εποχή. Ρίχνω τον πρωταγωνιστή συχνά σε πολιτικά μη ορθές παγίδες, μόνο και μόνο για να αντιληφθεί σύντομα πόσο προσβλητικές εκφράσεις έχει πει ή πόσο προβληματικές σκέψεις έχει κάνει. Να δει τον αντίκτυπο που έχουν τα λόγια και οι πράξεις του στους άλλους, για να φτάσει στη συνειδητοποίηση της αναγκαιότητας να είναι πολιτικά ορθός.
Στην αρχή φοβόμουν πώς θα το δει το κοινό, αναρωτιόμουν αν θα καταλάβει ότι το χρησιμοποιώ σαν εργαλείο για να σχολιάσω την αναγκαιότητα της πολιτικής ορθότητας. Πέρασε από το μυαλό μου να το αλλάξω πριν την έκδοση, να τροποποιήσω κάπως αυτά τα κομμάτια, αλλά ύστερα συνειδητοποίησα ότι κάτι τέτοιο δεν θα ήταν ειλικρινές απέναντι στο συνολικό ύφος του κειμένου, στην αποτύπωση δηλαδή των γνήσιων σκέψεων του Θάνου. Ένα πολύ μεγάλο μέρος της αφήγησης αποτελεί εσωτερικούς του μονολόγους και προσωπικές του σκέψεις.
Νομίζω πως δεν είναι κακό να παραδεχόμαστε ότι κάνουμε λάθη, ότι έχουμε μεγαλώσει με κάπως προβληματικές αντιλήψεις, κι ότι έχουμε κανονικοποιήσει προσβλητικές συμπεριφορές. Το κακό είναι να μην προσπαθούμε να το αλλάξουμε. Το κακό είναι να μην ζητάμε συγγώμη. Το κακό είναι να μην προσπαθούμε κάθε μέρα να ευαισθητοποιούμαστε λίγο περισσότερο, ή να πλησιάζουμε και να κατανοούμε δυο πράγματα παραπάνω. Ειδικά στις μέρες μας, που η γνώση είναι τόσο εύκολα προσβάσιμη.
— Αν γινόταν ποτέ ταινία το HOMO THESSALONIKUS ποιος θα ήταν ο πρωταγωνιστής;
Ταινία, ε; Νομίζω θα του πήγαινε περισσότερο να γίνει σειρά. Δεν ξέρω βέβαια ποιο κανάλι ή διαδικτυακή πλατφόρμα θα ήταν έτοιμο για κάτι τέτοιο.
Η αλήθεια είναι πως επειδή ο πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι πάρα πολύ μικρός ηλικιακά, δεν ξέρω ποιος θα μπορούσε να τον υποδυθεί. Θέλω να σου πω πως εκτιμώ ιδιαίτερα τους Έλληνες ηθοποιούς που έχουν μιλήσει ανοιχτά για τη σεξουαλικότητά τους, είναι πολιτική πράξη το να είσαι έξω από τη ντουλάπα. Οπότε θα ήθελα να είναι ένας από αυτούς, σε νεαρότερη ηλικία βεβαίως. Εφόσον μιλάμε υποθετικά, τους κάνω ένα υποθετικό ηλικιακό άλμα στο παρελθόν, και θα ήταν χαρά μου να δω οποιονδήποτε από αυτούς ως Θάνο Δημόπουλο. Αλλά κι οποιοδήποτε νέο, queer αγόρι του χώρου θα ήθελε να τον υποδυθεί.
— Το δικό σας αγαπημένο βιβλίο;
Έχω περισσότερο αγαπημένους συγγραφείς, παρά αγαπημένα βιβλία. Ένα βιβλίο στο οποίο επιστρέφω συνεχώς ωστόσο, είναι το The Catcher in the Rye, του Salinger. Στα ελληνικά έχει μεταφραστεί ως ο Φύλακας στη Σίκαλη, αλλά πάντα διαβάζω το πρωτότυπο, οπότε δεν μπορώ να σου πω με σιγουριά ποια μετάφραση θα προτιμούσα ή θα πρότεινα.
Το διάβασα στην εφηβεία μου, κι αμέσως μου έκανε κάτι. Κυρίως λόγω του εκφραστικού του στυλ και των εσωτερικών σκέψεων του 16χρονου πρωταγωνιστή του, του Χόλντεν. Είναι βέβαια παλιό βιβλίο, της Αμερικής του ’50.
Από κλασσικότερα έργα έχω μια αγάπη στη Μαντάμ Μποβαρύ -και ως αφήγηση, και ως χαρακτήρα- και στην Άννα Καρένινα. Κι από νεότερους συγγραφείς, μου αρέσουν πολύ τα βιβλία της Sally Rooney, νομίζω αποδίδει τους προβληματισμούς της γενιάς μου με έναν πολύ ειλικρινή κι απλό τρόπο, δεμένους με καθημερινές και ιδιαίτερα σύγχρονες αφηγήσεις. Μου αρέσει επίσης η γραφή της Rachel Cusk, κι έχω και μια ιδιαίτερη αδυναμία στον τρόπο που γράφει η Αλεξάνδρα Κατσαρού. Και πολύ άλλοι. Αν με αφήσεις δε θα σταματήσω να μιλάω ποτέ νομίζω, οπότε σου ανέφερα τα ονόματα που είναι περισσότερο σκαλωμένα στο μυαλό μου τη δεδομένη στιγμή.
*Βρείτε το βιβλίο και το podcast εδώ: https://domenicoblack.wixsite.com/kyriakosvlachos





