Μικροπράγματα
Της Μαρίας Τσοσκούνογλου
Καθώς πλησιάζει το τέλος του φθινοπώρου, τα δέντρα στο Λονδίνο έχουν ρίξει όλα σχεδόν τα φύλλα τους και όπως σε πολλά κεντρικά σημεία της πόλης, τα πεζοδρόμια γύρω από το Μπάκιγχαμ μοιάζουν να έχουν καλυφθεί από ένα λεπτό κίτρινο στρώμα.
Αυτή την εποχή του χρόνου η περιοχή είναι συνήθως ήσυχη μιας και το ανάκτορο είναι κλειστό για το κοινό, όμως μια ασυνήθιστη κίνηση παρατηρείται από τις αρχές Νοεμβρίου στην νότια πλευρά του παλατιού, εκεί δηλαδή που βρίσκεται η δωρική είσοδος της Queen’s Gallery.
Πρόκειται για τον κόσμο που περιμένει υπομονετικά στην ουρά να επισκεφθεί την έκθεση που άνοιξε τις πύλες της πριν λίγες ημέρες με έργα του μεγάλου ζωγράφου της αυλής των Τυδόρ, του Χανς Χολμπάιν του Νεώτερου.
Το γεγονός ότι σήμερα ξέρουμε πως έμοιαζε ο Ερρίκος Η΄ ή η Άννα Μπολέυν, το οφείλουμε σε μεγάλο βαθμό σε αυτόν. Η σύγχρονη εικονογράφηση και αναπαράσταση της βασιλικής οικογένειας του 16ου αιώνα της Αγγλίας- με τις λεπτομέρειες κοστουμιών και κοσμημάτων, το στυλ των εσωτερικών χώρων αλλά και μια πληθώρα κατοικίδιων ζώων και πουλιών ακόμη και η στάση του σώματος ιστορικών προσώπων, αντλούνται από την τεράστια δεξαμενή των έργων του μεγάλου ζωγράφου.
Ανοίγοντας την πόρτα στο σύμπαν του Χολμπάιν, είναι βέβαιον ότι ανοίγεται το πέρασμα που οδηγεί και στο βασίλειο του Ερρίκου Η΄.
Σήμερα, στην Πινακοθήκη Queen’s Gallery παρουσιάζονται περισσότερα από 100 έργα με σχέδια, πίνακες, μινιατούρες και μικρά γλυπτά, προερχόμενα όλα από την συλλογή έργων τέχνης του Μπάκιγχαμ.
Η Βασιλική συλλογή είναι ιδιαίτερα πλούσια σε έργα του Χολμπάιν, αφού ο Γερμανο-ελβετός ζωγράφος πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην Αγγλία όταν το 1526 εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο, σε ηλικία μόλις 29 ετών.
Για την ακρίβεια ήταν ο Έρασμος αυτός που μεσολάβησε να φιλοξενηθεί ο νεαρός Χολμπάιν στο σπίτι του Τόμας Μορ, ο οποίος αναγνώρισε από την αρχή το «θαυμάσιο ταλέντο» του για να εξελιχθεί στην συνέχεια στον επίσημο ζωγράφο της αυλής του βασιλιά Ερρίκου Η’.
Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1530, ο Χολμπάιν συνήθιζε να ζωγραφίζει κυρίως πορτραίτα στα οποία αφθονούσαν στοιχεία και λεπτομέρειες για την εποχή και το περιβάλλον του. Συχνά οι πίνακές του εμπλουτίζονταν με κλασσικές και βιβλικές αναφορές ή επιγραφές, περίτεχνα συμβολικά και κρυπτικά στοιχεία ή υπαινικτικά σχόλια για τον χαρακτήρα και τον εσωτερικό κόσμο των ανθρώπων που ζωγράφιζε. Έτσι, το κατακόκκινο γαρύφαλλο ανάμεσα σε δύο δάχτυλα θα μπορούσε να υποδηλώνει αρραβώνα. Οι χρυσοί πανσέδες κεντημένοι σε ένα μαύρο καπέλο, ένας διαλογισμός για τη θνησιμότητα και μια καρφίτσα που απεικονίζει τον μύθο της Λήδας και του Κύκνου ίσως υποδήλωνε κρυμμένες ερωτικές προθέσεις.
Στην έκθεση που παρουσιάζεται στην Queen’s Gallery μπορούμε να θαυμάσουμε μερικά από τα στιβαρά, ολοκληρωμένα έργα του Χολμπάιν, αλλά το ξεχωριστό ενδιαφέρον βρίσκεται στην συλλογή των προκαταρκτικών σχεδίων με μολύβι και κιμωλία που έκανε ο ζωγράφος και τα οποία μάλλον ο ίδιος δεν σκόπευε να δημοσιοποιήσει. Όμως με πόσο αριστοτεχνικό τρόπο μπορούσε να συλλάβει με γρήγορες και αποφασιστικές γραμμές την βαθύτερη ουσία του βασιλιά, της πριγκίπισσας ή του αυλικού που πόζαρε απέναντί του. Τα σχέδια αυτά είναι ανάλαφρα και απλά καθώς τα χαρακτηριστικά των προσώπων είναι ελάχιστα οριοθετημένα. Τα χείλη δεν είναι παρά λεπτές γραμμές, τα μάτια απαλά με ένα απόκοσμο γαλάζιο γκρι χρώμα. Τα πρόσωπα τελικά δείχνουν τόσο τρυφερά, σχεδόν ζωντανά.
Ωστόσο, εκτός από σπουδαίος ζωγράφος ο Χανς Χολμπάιν διακρινόταν και για ένα άλλο σπουδαίο προσόν: εξαιρετικές διπλωματικές ικανότητες που του επέτρεψαν να επιβιώσει σε ένα αιμοδιψές περιβάλλον που σπαρασσόταν από ίντριγκες και σκοτεινές συνωμοσίες, όπως ήταν η αυλή των Τυδόρ του 16ου αιώνα. Ίσως για αυτό το λόγο, ο Θάνατος -με τρόπο υπαινικτικό- διαποτίζει όλα σχεδόν τα πορτραίτα του. Η Άννα Μπολέυν, ο Τόμας Μορ ή ο Χένρι Χάουαρντ ήρθαν αντιμέτωποι με το τσεκούρι του δήμιου και εκτελέστηκαν με την κατηγορία της προδοσίας. Αλλά και οι υπόλοιποι κάποια στιγμή θα πεθάνουν. Όλοι. Κανείς δεν ξεφεύγει από το τέλος του, όπως μας υπενθυμίζει συχνά ο Χολμπάιν. Κάθε ένας από τους πίνακές του είναι ουσιαστικά ένα memento mori –«Να θυμάσαι τον Θάνατο». Όμως μέχρι τον τελικό προορισμό όλων μας, ο Χάνς Χολμπάιν δεν παραλείπει να καταγράψει την απίστευτη δύναμη για ζωή και δράση που αποπνέουν τα πρόσωπα που ζωγράφισε στους πίνακές του.
*Info: «Ο Χολμπάιν στην Αυλή των Τυδόρ», Queen’s Gallery, Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ, 10 Νοεμβρίου έως 14 Απριλίου