Δημήτρης Καβατζικλής
Αν πιστεύεις τις διαφημίσεις, τα ενεργειακά ποτά υπόσχονται να σου δώσουν φτερά, να απελευθερώσουν το θηρίο μέσα σου, να σε κάνουν αφεντικό του χρόνου και να σε βοηθήσουν να συντρίψεις τους εχθρούς σου. Δεν είναι περίεργο, λοιπόν, το γεγονός ότι οι πωλήσεις τους έχουν εκτιναχθεί τα τελευταία χρόνια, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 73% από το 2018 ως το 2023. Σχεδόν οι μισοί καταναλωτές τα καταναλώνουν πολλές φορές την εβδομάδα, γράφει το Vox.
Η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων που πίνουν ενεργειακά ποτά – κυρίως έφηβοι και άνδρες ηλικίας 18 έως 34 ετών – δεν έχουν σημαντικές παρενέργειες, όμως μεταξύ των ετών 2004 και 2014, το Centre for Science in the Public Interest μέτρησε 34 θανάτους που συνδέονται με αυτά τα προϊόντα, ενώ ένα μεγαλύτερο ποσοστό αντιμετώπισε άλλες δυσάρεστες παρενέργειες που κυμαίνονταν από αϋπνία και συσπάσεις, ως άγχος και γαστρεντερική δυσφορία.
Ωστόσο, η ζήτηση για αυτά τα προϊόντα αυξάνεται. Σύμφωνα με μια πρόσφατη έκθεση της εταιρείας ανάλυσης αγοράς Mintel, καθώς η τρέχουσα αγορά έχει πλησιάσει στον κορεσμό, οι κατασκευαστές έχουν στρέψει το βλέμμα τους στις γυναίκες, αξιοποιώντας μια αυξανόμενη και κάπως ιδιότροπη απαίτηση τα υγρά που πίνουμε όχι μόνο να ξεδιψούν, αλλά και να μειώνουν το άγχος και να βελτιώνουν την εστίαση και τις σωματικές μας αποδόσεις.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι κατασκευαστές ενεργειακών ποτών είναι αισιόδοξοι για το μέλλον τους. Τα ενεργειακά ποτά ενισχύουν την εγρήγορση εισάγοντας διεγερτικά στην κυκλοφορία του αίματός με μόνο μια περιστασιακή μεταλλική επίγευση.
Εκτός από την πολλή πρόσθετη ζάχαρη, σχεδόν όλα τα ενεργειακά ποτά περιέχουν καφεΐνη. Πολλά περιλαμβάνουν επίσης γκουαρανά, ένα φυτό του Αμαζονίου που περιέχει υψηλά επίπεδα φυσικής καφεΐνης και άλλων διεγερτικών. Ένα άλλο κοινό συστατικό είναι η ταυρίνη, ένα δομικό στοιχείο πρωτεϊνών που εμφανίζεται φυσικά στο ανθρώπινο σώμα και στην πραγματικότητα έχει ως αποτέλεσμα να μειώνει τη δραστηριότητα ορισμένων νευρικών κυττάρων. Σε μέτριες ποσότητες, η καφεΐνη κάνει τους ανθρώπους να νιώθουν πιο εστιασμένοι και ενεργητικοί. Ωστόσο, σε μεγαλύτερες ποσότητες μπορεί να προκαλέσει νευρικότητα, ναυτία και τρόμο.
Οι επιστήμονες γνωρίζουν ελάχιστα για την τοξικότητα της ταυρίνης και του γκουαρανά στον άνθρωπο, καθώς τα περισσότερα από τα δεδομένα ασφάλειας γι’ αυτά τα προϊόντα προέρχονται από μελέτες που έγιναν σε ζώα. Πολλές από αυτές τις επιπτώσεις εξαρτώνται από το πόσο συχνά τα καταναλώνετε: Ένα μεγάλο φλιτζάνι καφέ δεν επηρεάζει την αρτηριακή πίεση ή τον καρδιακό ρυθμό ατόμων που πίνουν καθημερινά καφέ, μεγάλες όμως ποσότητες μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρές παρενέργειες, όπως εμετό, κρίσεις και μυϊκή κατάρρευση.
Υπάρχει επίσης τεράστια διακύμανση στην ποσότητα καφεΐνης που περιέχουν τα ενεργειακά ποτά. Ένα τυπικό φλιτζάνι καφέ περιέχει 100 έως 150 χιλιοστόγραμμα καφεΐνης. Το ίδιο φλιτζάνι Monster Energy περιέχει μόλις 80 χιλιοστόγραμμα, ενώ αν ένα φλιτζάνι 5-Hour Energy περιέχει 800 χιλιοστόγραμμα.
Πώς τα συστατικά των ενεργειακών ποτών μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές παρενέργειες
Αν και τα ενεργειακά ποτά έχουν συνδεθεί με μια σειρά από ανησυχητικές επιδράσεις στην υγεία, μερικές από τις μεγαλύτερες ανησυχίες σχετίζονται με τις επιπτώσεις τους στο καρδιαγγειακό σύστημα και ειδικότερα στον καρδιακό ρυθμό. Αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι τα ενεργειακά ποτά αυξάνουν τον καρδιακό ρυθμό και την αρτηριακή πίεση, κάτι που σε ακραίες περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε σπασμούς ή θρόμβους στα αιμοφόρα αγγεία. Έχουν επίσης συνδεθεί με διαταραχές στην καλωδίωση της καρδιάς που σε άτομα υψηλότερου κινδύνου θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε καρδιακή ανακοπή.
«Ένας στους 200 ανθρώπους έχει κάποια γενετική καρδιακή πάθηση που τους τοποθετεί σε αυτή την κατηγορία υψηλού κινδύνου», λέει ο Michael Ackerman, καρδιολόγος στην κλινική Mayo. Το πιο κοινό πρόβλημα σε αυτήν την ομάδα ονομάζεται «σύνδρομο παρατεταμένου QT», το οποίο επηρεάζει περίπου έναν στους 2.000 ανθρώπους.
Δεν είναι ξεκάθαρο ποια ακριβώς συστατικά των ενεργειακών ποτών είναι υπεύθυνα για τις διαταραχές αυτές. Η καφεΐνη φαίνεται ο πιο πιθανός ένοχος. Σε καθαρές και εξαιρετικά συμπυκνωμένες μορφές μπορεί να είναι θανατηφόρα, αλλά σε κλινικές μελέτες μικρότερων ποσοτήτων, δεν φαίνεται να προκαλεί αλλαγές στην καρδιά. Οι επιδράσεις των άλλων συστατικών των ενεργειακών ποτών στον καρδιακό ρυθμό είναι ένα ακόμη μεγαλύτερο ερωτηματικό, αν και ορισμένες μελέτες υποδηλώνουν ότι οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ πολλών συστατικών μπορεί να διαταράξουν τους καρδιακούς ρυθμούς.
Πρόσφατα, ο Ackerman διεξήγαγε μια μικρή μελέτη ανατρέχοντας στα ιατρικά αρχεία 144 ασθενών που επέζησαν από καρδιακή ανακοπή. Επτά από αυτούς – το 5% – είχαν καταναλώσει ένα ενεργειακό ποτό λίγο πριν σταματήσει η καρδιά τους να χτυπά. Μόνο ένας είχε προηγούμενη διάγνωση καρδιακής πάθησης που είναι γνωστό ότι κάνει την κατανάλωση ενεργειακών ποτών πιο επικίνδυνη.
Μια λεπτομέρεια της μελέτης ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακή: Οι έξι από τους επτά ασθενείς με καρδιακή ανακοπή μετά το ενεργειακό ποτό ήταν γυναίκες. Ο Ackerman λέει ότι αυτό πιθανότατα σχετίζεται με την τάση των οιστρογόνων να προκαλούν δυσφορία στον καρδιακό ρυθμό σε άτομα με σύνδρομο παρατεταμένου QT.
Πρόκειται για μια μικρή μελέτη και ο Ackerman προειδοποιεί ότι δεν υπάρχει λόγος σοβαρής ανησυχίας: «Η κατανάλωση ενεργειακών ποτών είναι στο υψηλότερο επίπεδο όλων των εποχών και οι άνθρωποι δεν πέφτουν σαν τις μύγες δεξιά και αριστερά», λέει. «Αν η καρδιά σας είναι υγιής, ο κίνδυνος είναι εξαιρετικά χαμηλός».
«Ωστόσο, πολλά ενεργειακά ποτά διατίθενται στην αγορά ως συμπληρώματα και επομένως μπορούν να ισχυρίζονται ό, τι θέλουν χωρίς αποδείξεις», λέει ο Jensen Jose, χημικός τροφίμων στο Center for Science in the Public Interest.
«Μπορούν να το κάνουν χωρίς να δίνουν τις πληροφορίες που χρειάζεστε για να μετριάσουν την πρόσληψη καφεΐνης ή άλλων αποδεδειγμένων ή πιθανών ενώσεων που διεγείρουν ή ερεθίζουν το καρδιαγγειακό σύστημα. Αν και ένα προϊόν μπορεί να αναφέρει ότι περιέχει καφεΐνη και εκχύλισμα γκουαράνα, δεν έχεις ιδέα πόση καφεΐνη λαμβάνεις από αυτά τα συστατικά», λέει.
Πώς μπορούν να προστατευτούν οι καταναλωτές ενεργειακών ποτών;
«Δεν υπάρχει ξεκάθαρη απάντηση σε αυτήν την ερώτηση», λέει ο Jose, «σε μεγάλο βαθμό επειδή δεν γνωρίζουμε ακριβώς τι περιέχουν πολλά από αυτά τα ποτά και ποια επίπεδα πρόσληψης είναι πιο λογικά. Ωστόσο, το να καταναλώνετε μόνο ποτά που αναφέρουν την περιεκτικότητά τους σε καφεΐνη – και να τα καταναλώνετε με μέτρο, διασφαλίζοντας ότι μένετε κάτω από το συνιστώμενο ημερήσιο όριο – είναι καλύτερο από το να καταναλώνετε αλόγιστα το ένα κουτάκι μετά το άλλο».
Αν και ο Ackerman δεν πιστεύει ότι η πώληση των ενεργειακών ποτών πρέπει να περιοριστεί, η εξίσωση κινδύνου-οφέλους δεν κλίνει καθόλου προς το μέρος τους. «Έτσι κι αλλιώς δεν έχουν μεγάλη αξία για την υγεία», λέει. Το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων συνιστά στα παιδιά και τους έφηβους να αποφεύγουν εντελώς τα ενεργειακά ποτά.
