Δημήτρης Καβατζικλής
Είναι δύσκολο να φανταστούμε σήμερα πόσο αναστάτωσε την παρισινή κοινωνία ο πίνακας «Οι δεσποινίδες της Αβινιόν» του Pablo Picasso, όταν παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1907. Ο πίνακας προκάλεσε σάλο, ακόμη και στους κύκλους των συναδέλφων του καλλιτέχνη. Ήταν μια στιγμή πολιτισμικού σοκ. Οι πέντε γυμνές φιγούρες του, δομημένες σε προτοκυβιστικά επίπεδα και γωνίες με πρόσωπα ζωγραφισμένα σαν αφρικανικές μάσκες, αντιμετωπίστηκαν με σχεδόν καθολικό σοκ, αποστροφή και αγανάκτηση, γράφει το openculture.
Ο Henri Matisse, ο οποίος συχνά θεωρείται ο εισηγητής της μοντέρνας ζωγραφικής, εξοργίστηκε με το έργο, το οποίο θεώρησε φάρσα, μια απόπειρα να ζωγραφιστεί η τέταρτη διάσταση. Πολλοί ισχυρίστηκαν πως η κατακραυγή προερχόταν από τις ηθικές ανησυχίες της μεσαίας τάξης για το θέμα του έργου, «τη σεξουαλική ελευθερία όπως απεικονίζεται σε έναν οίκο ανοχής».
Αυτό είναι κάπως δύσκολο να το πιστέψει κανείς. Οι γυμνές γυναίκες σε οίκους ανοχής, οι λεγόμενες «οδαλίσκες», ήταν για αιώνες αγαπημένο θέμα αξιοσέβαστων Ευρωπαίων ζωγράφων. Όμως εκεί οι γυναίκες απεικονίζονται πάντα παθητικές, αν όχι υποταγμένες, αντίθετα στα έργα του Picasso, ποζάρουν προκλητικά και ανταποδίδουν ευθέως το βλέμμα του θεατή, χωρίς καμία ντροπή.
Αυτό που πιθανότατα ενόχλησε περισσότερο τους πρώτους θεατές ήταν η αντιλαμβανόμενη βία απέναντι στην παράδοση. Αν και δεν μπορούμε να κατανοήσουμε πλήρως τις ευαισθησίες των Παρισινών κριτικών του πρώιμου 20ού αιώνα, μπορούμε, να βιώσουμε ένα παρόμοιο σοκ κοιτάζοντας έργα που έφτιαξε δέκα χρόνια νωρίτερα, όπως η «Πρώτη Κοινωνία» του 1896 και το έργο «Επιστήμη και Φιλανθρωπία» του 1897, συντηρητικά έργα σε ακαδημαϊκό ύφος, με εξαιρετική δεξιοτεχνία από τον 15χρονο τότε καλλιτέχνη.
Αλλά και ένα παλαιότερο σχέδιο με τίτλο «Μελέτη για Έναν Κορμό», που ολοκληρώθηκε το 1892, όταν ο Picasso ήταν μόλις 11 ετών.
Λαμβάνοντας υπόψη την πρόωρη ωριμότητά του, δεν προκαλεί έκπληξη ότι επινόησε ριζοσπαστικά νέα μέσα για να χρησιμοποιεί τη γραμμή και το χρώμα. Ήταν ένας χαρισματικός μάστορας της τεχνικής σε ηλικία που άλλοι καλλιτέχνες δεν έχουν ακόμη ξεκινήσει σπουδές. Το 1900 ζωγράφισε ένα αγαπημένο του θέμα, τη Ταυρομαχία, σε ελεύθερο ιμπρεσιονιστικό ύφος, μια επιστροφή στην πρώτη του ελαιογραφία, τον Picador, που δημιούργησε όταν ήταν 8 ετών.
Ενώ το 1901, έφτιαξε ένα σχέδιο με τίτλο «Ταυρομαχία και Περιστέρια». Το συγκεκριμένο έργο, με ρεαλιστικά περιστέρια προσεκτικά σχεδιασμένα ανάποδα πάνω από ένα ελεύθερο σκίτσο ταυρομαχίας, εκτέθηκε το 2006 στη Phillips Collection στην Ουάσιγκτον, στο πλαίσιο έκθεσης με παιδικά έργα των Picasso και Paul Klee.
«Δεν έχει να κάνει μόνο με το ότι ο Picasso ήξερε να σχεδιάζει καλά, γιατί αυτό μπορείς να το διδάξεις σε οποιονδήποτε», λέει ο ιστορικός τέχνης, Jonathan Fineberg. «Δεν είναι θέμα δεξιότητας. Είναι θέμα μοναδικής οπτικής. Η τέχνη έχει να κάνει με έναν καινούργιο τρόπο να βλέπεις τον κόσμο». Κανείς είναι σίγουρο ότι ο Picasso είχε έναν πολύ «πρωτότυπο τρόπο να βλέπει τα πράγματα», από τα πρώτα του σκίτσα έως τα πιο επαναστατικά μοντερνιστικά του αριστουργήματα.
