Βάνα Κράβαρη
Mια παράξενη αίσθηση, σαν κάτι να αλλάζει, σαν κάτι να ετοιμάζεται να ξεκινήσει. Αν μπορείτε να το νιώσετε στον αέρα, ξέρετε ήδη σε τι αναφέρομαι. Τα vibes. Τα vibes είναι παντού γύρω μας. Πριν μερικά χρόνια κάποιοι hipsters μας παρακαλούσαν με σνομπισμό να μη «σκοτώνουμε το vibe τους». Έπειτα τα γκομενιλίκια μας απέκτησαν νέα μονάδα μέτρησης, τα vibes. Τώρα είναι όλα vibes. Το 2024 το να είσαι Brat ήταν «a whole vibe». Το να βγαίνεις να πετάξεις τα σκουπίδια με τις πιτζάμες, με μια μπλε μάσκα προσώπου στη μούρη και μαύρα γυαλιά ηλίου είναι vibe. Ελληνίδες content creators χρησιμοποιούν τα vibes για να πουλήσουν, τόσο λάθος, που καταντούν κωμικές.
Άμορφα και εφήμερα, τα vibes είναι ο τρόπος με τον οποίο έχουμε αρχίσει να ορίζουμε όλα τα γεγονότα. Από τις αλλαγές πολιτικών καθεστώτων, μέχρι τα rebrandings και τις παραμικρές αλλαγές στη διάθεση. Μπορεί η λέξη της χρονιάς για το 2024 να είναι το «Demure», αλλά στην πραγματικότητα θα έπρεπε να είναι το «vibes».
Όταν ο Τραμπ επανεξελέγη τον Νοέμβριο, το εκλογικό αποτέλεσμα χαρακτηρίστηκε ως «vibe shift» που διέρρεε στην ψυχή των Αμερικανών από την περίοδο της πανδημίας. Όταν η Jaguar σε μια προσπάθειά της να προσελκύσει τους Millennial, επέλεξε το ροζ χρώμα, το ίντερνετ την κατέρριψε γρήγορα ως μια κακή (αν όχι απελπισμένη) απόπειρα vibe shift. Τις προάλλες, συνειδητοποίησα πως το «βαϊμπάρω» είναι το νέο φλερτάρω και πως το vibe χρησιμοποιείται συχνά για να δηλώσει το «στυλ» ή τέλος πάντων την αισθητική αναφορά. Λέμε έχει «’90s vibe». Επίσης, το vibe μπορεί άτυπα να καρφώσει την ηλικία -αν όχι τη μπουμερίλα σου. Όσο περισσότερο το χρησιμοποιείς, όσο λιγότερο κολλάει με αυτό που θεωρείς ότι εννοείς, τόσο πιο μπούμερ είσαι στα μάτια όσων φαίνεται να έχουν γεννηθεί γνωρίζοντας πού κολλάει το vibe στο τέλος της ημέρας. Ναι, bad vibe.
Η εμμονή μας με τα vibes δεν είναι κάτι καινούργιο, αλλά ως νεολογισμός έχει φτάσει σε σημείο κορεσμού. Τα vibes έχουν πια γίνει τόσο μεγάλο κομμάτι του πολιτιστικού μας λεξιλογίου που έχουν γίνει όχι μόνο ο τρόπος με τον οποίο περιγράφουμε ό,τι συμβαίνει τώρα, αλλά και το πώς τα πράγματα μπορεί να αλλάξουν στο μέλλον και το πώς μετατοπίστηκαν σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν.
Τον Φεβρουάριο του 2022, η Allison P.Davis δημοσίευσε ένα δοκίμιο στο The Cut, στο οποίο ανακοίνωνε δυσοίωνα ότι «ένα vibe shift ήταν προ των πυλών». Το άρθρο, το οποίο έγινε viral, εντόπιζε μια πολιτισμική αλλαγή στον αέρα, κάτι που βρισκόταν στο διάκενο μεταξύ ηδονισμού και old school νοικοκυροσύνης. Οι άνθρωποι διασκέδαζαν περισσότερο, αλλά επίσης φλέρταραν με την ιδέα να μετακομίσουν στην επαρχία, να κάνουν παιδιά, να μετατραπούν σε tradwives. Μετά από μήνες καραντίνας κατά τη διάρκεια της πανδημίας, κανείς δεν ήξερε πώς να συμπεριφερθεί βγαίνοντας ξανά εκεί έξω στην πραγματική ζωή. Απλώς δεν ήταν σίγουροι ποια ήταν τα vibes τους.
Δυο χρόνια μετά, αυτή η παρατεταμένη αβεβαιότητα, αυτή η έλλειψη ικανότητας να προσδιορίσουμε με ακρίβεια την πολιτιστική διάθεση είναι που μας έχει οδηγήσει στη συνεχόμενη εμμονή μας σε μια βασισμένη στα vibes συζήτηση. Πολλά από αυτά που η Davis ευαγγελιζόταν στο δοκίμιό της έχουν γίνει ήδη πραγματικότητα: η επιστροφή του καπνίσματος, η επιστροφή της indie sleaze, η επιστροφή του σαρκασμού και της ειρωνείας, του ηδονισμού και των Ugg. Το μόνο από όλα αυτά που είχε πραγματικές αντοχές ήταν το vibe το ίδιο: άμορφο, νεφελώδες και πανταχού παρόν. Το vibe κολλάει σε κάθε κατάσταση, σε κάθε αποτέλεσμα, σε κάθε σχέδιο για το μέλλον. «Is this a vibe;», διαβάζουμε να αναρωτιούνται χρήστες και φίλοι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ κάνουν το απόλυτο τίποτα, απλώς μπροστά σε μια κάμερα.
Η τάση μας να περιγράφουμε τα πάντα σαν «good vibes» ή «bad vibes» δεν είναι τυχαία. Αποκαλύπτει μια δυσφορία με τον ίδιο μας τον εαυτό, με την πολιτική πραγματικότητα, ακόμα και με όσα πιστεύουμε και όσα λέμε ότι πιστεύουμε. Το κενό στη μέση είναι θάνατος. Η Davis είχε δίκιο: η ειρωνεία επέστρεψε. Ειδικά η Gen Z συνδέεται συχνά με ένα είδος meta-ειρωνείας που κάποιοι λένε ότι είναι απλώς ο φόβος προς την απόλυτη, ωμή, διάφανη ειλικρίνεια. Άλλοι πάλι πιστεύουν πως πρόκειται για έναν μηχανισμό διαχείρισης ενός όλο και πιο παράλογου κόσμου. Προσωπικά, είμαι με τους άλλους.
Σκεφτείτε την περίπτωση του Luigi Mangione. Η ιδέα ενός εκτελεστή που σκοτώνει τον επικεφαλής μιας εταιρείας ιατρικών ασφαλίσεων γοήτευσε το κοινό -ακόμα και πριν γίνει γνωστό ότι τυχαίνει να είναι και hot. Και μετά τη σύλληψή του, ο Mangione έχει γίνει κάτι σαν λαϊκός ήρωας. Το TikTok κατακλύζεται από το βίντεό του από τη φυλακή με μουσικές επενδύσεις διάφορα ποπ τραγούδια που πραγματεύονται το πολύ απλό concept του, βασικά, να είσαι σέξι. Έχει γίνει έμπνευση αστείων στο SNL και έχουν δημιουργηθεί «dark fandoms» για χάρη του. Ακόμα και στην Ευρώπη.
Θα ήταν πιο ακριβές αν λέγαμε πως ο Mangione στην ουσία είναι ένα vibe; Γιατί το έχουμε διαβάσει και αυτό. Μια με σάρκα και οστά απεικόνιση όσων δεν πάνε καλά με το «σύστημα». Ένα vibe πίσω από το οποίο υπάρχουν άνθρωποι που μπορεί να αντιδρούν στον όρο «ταξική αλληλεγγύη», αλλά θα ένιωθαν αναμφίβολα πιο άνετα να την εκφράσουν μέσω αστείων και shitposting.
Φαίνεται πως δεν αισθανόμαστε πια άνετα να περιγράφουμε τις καταστάσεις με έναν πραγματικά χρήσιμο και ακριβή τρόπο. Ως συναρπαστικά; Ως άδικα; Ως οδυνηρά; Ως απογοητευτικά; Ως δυστοπικά; Ως ευγενικά, όμορφα ή ανήθικα; Αναπτύσσουμε αλλεργία στο συγκεκριμένο. Αντί αυτού οι καταστάσεις γίνονται vibes. Καλά και κακά. Ίσως επειδή το πολιτικό μας μέλλον μοιάζει πιο αβέβαιο από ποτέ. Αν όλα μπορούν να αλλάξουν τόσο δραματικά κάθε τέσσερα ή πέντε χρόνια, ποιο θα είναι το νόημα του να μιλάμε με συγκεκριμένους όρους; Ή να χρησιμοποιούμε συγκεκριμένα στοιχεία; Γιατί να μη βασιστούμε απλώς στα vibes; Εδώ οι New York Times έκαναν βασίστηκαν στα aura points των υποψηφίων την παραμονή των εκλογών. Τα vibes πουλάνε κιόλας. Ειδικά στην Ελλάδα. Σε κάνουν να φαίνεσαι cool, ενώ είσαι απλώς φασέος.
Επειδή τα vibes έχουν αντικαταστήσει την καθολική αλήθεια, έχουμε μείνει με μια γενιά που δεν που δεν ξέρει πού στην ευχή θα ανακαλύψει τι είναι πραγματικά αληθινό. Μια γενιά που έχει υποχωρήσει προς τον παραδοσιοκεντρισμό. Ίσως και από αντίδραση. Η Gen Z επισημαίνεται συχνά πως είναι πιο συντηρητική από τους Millennials.
Είναι λογικό κάποιοι 40κάτι, για να μη μιλήσουμε για τους Boomers, να αντιδρούν στην εμμονή με τα vibes. Ναι, είναι λογική η κόπωση. Μπορεί να είναι αστείο κάποιες φορές να αντικαθίστανται τα πάντα με «δονήσεις», αλλά είναι και μια αποφυγή. Είναι ένας τρόπος να επικοινωνήσουμε τις ανησυχίες μας, όσα μας αρέσουν, όσα σιχαινόμαστε με έναν ημι-ειρωνικό τρόπο. Μια λοξή ματιά σε πράγματα που αξίζουν σοβαρή συζήτηση.
Μόνο που αν τα πάντα είναι vibes, αν τα πάντα μετριούνται με βάση τα vibes, τότε τα vibes γίνονται ασυνάρτητα, γελοία και άχρηστα. Η αξία της λέξης-τάση έγκειται στην έλλειψη ορισμού τους και στη ρευστή έννοια και σημασία που της δίνει κανείς. Από την πολιτική, μέχρι τα memes, ως τις πωλήσεις ρούχων και τσιγάρων. Αν μπορεί να εφαρμοστεί στα πάντα, αν μπορεί να ορίσει τα πάντα, τότε δεν σημαίνει τίποτα. Και αυτό σίγουρα is not a vibe.
