Τι κρύβεται πίσω από την αντίδραση απέναντι στην τεκνοθεσία από ομόφυλα ζευγάρια;

Γράφει ο Αντώνης Καλογερόπουλος*

Σύμφωνα με μια πρόσφατη δημοσκόπηση της εταιρίας aboutpeople, το 56% των ερωτηθέντων θεωρούν πως τα ομόφυλα ζευγάρια πρέπει να έχουν το δικαίωμα στο γάμο, αλλά μόλις το 37% θεωρεί πως πρέπει να έχουν δικαίωμα στην τεκνοθεσία. Το χάσμα μεταξύ των δυο στάσεων δεν είναι ελληνική πρωτοτυπία· η διαφορά είναι όμως πολύ μεγαλύτερη σε σχέση με άλλες χώρες.

Οι αντιδράσεις δεν είναι βάσιμες: δεκάδες εμπειρικές έρευνες εδώ και τουλάχιστον τρεις δεκαετίες σε πολλές χώρες έχουν δείξει πως τα παιδιά των ομόφυλων ζευγαριών έχουν τις ίδιες πιθανότητες με τα παιδιά που μεγαλώνουν με ετερόφυλους γονείς να έχουν υγιή γνωσιακή, συμπεριφορική, και συναισθηματική ανάπτυξη, ή ακόμα και την ίδια πιθανότητα να γίνουν ομοφυλόφυλοι/ες καταρρίπτοντας ένα από τα κλασσικά επιχειρήματα των ομοφοβικών (μια συλλογή των εμπειρικών ερευνών εδώ). Οι Αμερικανικές ενώσεις ψυχολόγων, ψυχιάτρων και παιδιάτρων έχουν καταλήξει εδώ και χρόνια πως τα παιδιά από ομόφυλες οικογένειες δεν αντιμετωπίζουν κάποιο μειονέκτημα σε σχέση με τα παιδιά ετερόφυλων οικογενειών.

Πώς εξηγείται όμως το φαινόμενο της αντίδρασης στην τεκνοθεσία; Γιατί σημαντικό ποσοστό ανθρώπων που θεωρούν ότι το κράτος πρέπει να εξασφαλίσει την ισότητα σε θέματα που ρυθμίζονται μέσω του δικαιώματος στον γάμο (λχ. φορολογικά ή κληρονομικά ζητήματα), τραβούν μια διαχωριστική γραμμή στην γονεϊκότητα; Η πολιτική επιστήμονας Anna L. Weissman αναρωτήθηκε για το χάσμα μεταξύ της αποδοχής του γάμου και της τεκνοθεσίας από ομόφυλα ζευγάρια σε διάφορες χώρες. Βρήκε πως ένας από τους πιο σημαντικούς λόγους πίσω από τη διάσταση απόψεων είναι πως η τεκνοθεσία από ομόφυλα ζευγάρια απειλεί τους έμφυλους ρόλους στην κοινωνία, στην οικονομία και στην οικογένεια: η γυναίκα είναι ο κύριος φροντιστής των παιδιών και ο άνδρας κατά κύριο λόγο ο πάροχος. Η αποσύνδεση των φύλων από τους γονεϊκούς ρόλους απειλεί το κυρίαρχο μοντέλο.

Η μεγάλη διαφορά μεταξύ της αποδοχής του γάμου και της τεκνοθεσίας από ομόφυλα ζευγάρια στην Ελλάδα εξηγείται λοιπόν, αν αναλογιστεί κανείς την εργασιακή κουλτούρα και το μοντέλο οικογένειας, όπως αποτυπώνονται σε Ευρωπαϊκές έρευνες: Η Ελλάδα είναι σταθερά στις 2-3 τελευταίες θέσεις στην ετήσια έκθεση για την ισότητα των φύλων της Κομισιόν. Ένας από τους κύριους λόγους είναι η θέση της γυναίκας στην οικογένεια και στην εργασία: Η Ελλάδα είναι διαχρονικά η τελευταία χώρα στην απασχόληση των γυναικών στην ΕΕ, με μόλις τις μισές ενήλικες Ελληνίδες ηλικίας έως 64 ετών να εργάζονται. Το έμφυλο χάσμα μεταξύ του χρόνου φροντίδας σπιτιού, ηλικιωμένων και παιδιών είναι από τα μεγαλύτερα στην Ευρώπη. Ταυτόχρονα, η Ελλάδα είναι η πρώτη χώρα σε ώρες εργασίας των εργαζομένων στην ΕΕ  – κάνοντας ακόμα πιο έντονη την απουσία των απασχολούμενων (κατά πλειοψηφία των ανδρών), καθηλώνοντας έτσι έμμεσα πολλές γυναίκες στον ρόλο της φροντίδας ή επιβαρύνοντας διπλά τις γυναίκες που εργάζονται. Εξάλλου λιγότεροι από τους μισούς πατεράδες στην Ελλάδα κάνουν χρήση της άδειας πατρότητας που δικαιούνται, κάτι που αποδίδεται εν μέρει στα κοινωνικά στερεότυπα που τους στιγματίζουν εάν ασχοληθούν αποκλειστικά με την φροντίδα των παιδιών για μερικούς μήνες, αλλά και στα έμφυλα χάσματα στις αμοιβές.

Η αντίθεση στην ΛΟΑΤΚΙ γονεϊκότητα λοιπόν, δεν προέρχεται μόνο από τα πιο ομοφοβικά αντανακλαστικά της κοινωνίας. Αποτυπώνει και έναν αντιδραστικό φόβο για την αλλαγή που μπορεί να φέρει η αποσύνδεση της γονεϊκότητας από έμφυλους ρόλους, μια σύνδεση που όμως είναι υπεύθυνη για μια σειρά από παθογένειες στην Ελλάδα: από τις κοινωνικές και έμφυλες διακρίσεις, την καταπίεση, μέχρι την οικονομική επιβράδυνση και την ανισότητα.

*Ο Αντώνης Καλογερόπουλος είναι αναπληρωτής καθηγητής πολιτικής επικοινωνίας στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών (VUB) και ερευνητικός συνεργάτης στο Ινστιτούτο Reuters για τη Μελέτη της Δημοσιογραφίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.