Ευθύμης Κάλφας
Πώς μπορεί μια προσωπική ανησυχία να μετατραπεί σε ένα φωτογραφικό βιβλίο με κοινωνική προέκταση; Ο καλλιτεχνικός φωτογράφος Δημήτρης Ταΐρης θέλει μέσα από τις φωτογραφικές του αφηγήσεις όχι μόνο να προβληματίσει αλλά να φωτίσει σκοτεινές γωνίες που σημάδεψαν ολόκληρες γενιές. Φωτογραφίζει ψηφιακά αλλά ως επί το πλείστον αγαπά και χρησιμοποιεί έγχρωμο φιλμ και τυχόν τεχνικά λάθη που μπορεί να προκύψουν από την αναλογική φωτογραφία, εκείνος τα αποδέχεται και τα εκμεταλλεύεται δημιουργικά.
Επικοινωνήσαμε πρόσφατα όταν θέλησε να μου δείξει το νέο του θεματικό βιβλίο με τίτλο «The Urge» – «Η Ανάγκη», στο οποίο ρίχνει φως στη σεξουαλικότητα των ανδρικών δημοσίων τουαλετών και στην αλλαγή της θέσης του ομοφυλόφιλου άντρα στην κοινωνία. Αλήθεια, πώς ένα τόσο βρόμικο μέρος, όσο οι δημόσιες τουαλέτες, μπορεί να κρύβει μέσα του τόσο έντονη σεξουαλικότητα;
Το συγκεκριμένο θέμα βέβαια του κινούσε το ενδιαφέρον από την εφηβεία.
Σε κάθε ταξίδι που μπορεί να έκανα, σε κάθε στάση που κάναμε σε σταθμούς και χρησιμοποιούσα τις τουαλέτες, έβλεπα όλα αυτά τα γραμμένα μηνύματα στους τοίχους και αναρωτιόμουν τί είναι, μαζί με ένα αίσθημα ντροπής, ίντριγκας και ίσως λίγο φόβου. Όλο έγινε πιο έντονο πέρυσι όταν μετακόμισα από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα και για τους πρώτους μήνες χρειάστηκε να μετακινηθώ πάνω κάτω πολύ συχνά με αποτέλεσμα να είμαι συνέχεια σε σταθμούς και φυσικά να χρησιμοποιώ τις τουαλέτες τους. Όταν γύρισα μετά τις διακοπές των Χριστουγέννων το συζήτησα με τους φίλους μου και τους είπα ότι θα κάνω μια έρευνα και φωτογραφική εργασία πάνω στο θέμα και έτσι ξεκίνησε. Ένιωσα ότι πρέπει να μιλήσω με το δικό μου τρόπο πάνω στο θέμα αυτό και ότι όλα αυτά τα μηνύματα από πίσω είναι ιστορίες ανθρώπων που τις διαβάζουμε και απλά προσπερνάμε.
Πέρα όμως από το πρωτογενές φωτογραφικό υλικό, πώς συμπλήρωσε την έρευνα του;
Όσον αφορά το οπτικό υλικό χρησιμοποίησα και εικόνες είτε αρχείου από περιοδικά πορνό της δεκαετίας του ’90 (Meet & Sir magazine) είτε από πηγές στο διαδίκτυο, όπου απεικονίζονται ηθοποιοί της βιομηχανίας του πορνό των 80s & 90s. Όλες οι εικόνες έχουν υποστεί επεξεργασία ώστε τα εικονιζόμενα μοντέλα να μην είναι αναγνωρίσιμα. Το συνολικό αποτέλεσμα δομήθηκε από αναφορές που παραπέμπουν σε δικές μου σκέψεις και προβληματισμούς, μέσα από μια άλλη οπτική για τους χώρους αυτούς. Προβληματισμοί που προέκυψαν και από την εκτενή έρευνα η οποία ξεκίνησε από το διαδίκτυο και από ανθρώπους γύρω μου. Στο διαδίκτυο βρήκα πληροφορίες όσον αφορά στη σεξουαλική διάδραση που υπήρχε στους χώρους αυτούς σε μια παγκόσμια κλίμακα των προηγούμενων δεκαετιών. Βέβαια, οι πιο χρήσιμες πληροφορίες ήρθαν από κοντινούς μου ανθρώπους που μου είπαν προσωπικές τους έμπειρες και μου εξήγησαν τους κώδικες επικοινωνίας στους χώρους αυτούς. Υπάρχει μια ολόκληρη γλώσσα με χειρονομίες και βλέμματα που έχει πολύ ενδιαφέρον.
Και έχει όντως τρομερό ενδιαφέρον για το πώς γίνεται η συνεννόηση μέσα από μια τρύπα 3 περίπου cm. Στο θεματικό του βιλίο ο Δημήτρης εξηγεί τη διαδικασία:
«Όταν η τρύπα είναι μαύρη και δεν περνάει φως από το δίπλα θάλαμο σημαίνει ότι κάποιος σε κοιτάζει. Αν η τρύπα ήταν μαύρη και πλέον δεν είναι, σημαίνει ότι είναι σειρά σου να κοιτάξεις. Στην περίπτωση που αυτή η διάδραση επαναληφθεί πάνω από δυο ή τρεις φορές στη σειρά μπορείς να κάνεις ένα σινιάλο με το πόδι από το διάκενο στο πάτωμα ανάμεσα από τους θαλάμους. Με την παραπάνω χειρονομία καλείς εκείνον που σε κοιτούσε από το διπλά θάλαμο στο δικό σου για να συνευρεθείτε σαρκικά».
Τα ουρητήρια, οι δημόσιες τουαλέτες σε σταθμούς, σε μπαρ, οι εξωτερικές δημόσιες τουαλέτες σε πάρκα καθώς και οι δημόσιες τουαλέτες στην επαρχία. Αλήθεια, τι ήταν εκείνο που του έκανε την μεγαλύτερη εντύπωση μέσα από την έρευνα του;
Νομίζω το γεγονός ότι πολύ κοντινοί μου φίλοι, που λέγαμε τα πάντα μεταξύ μας, από τα πιο απλά μέχρι και τα πιο βρόμικα, όταν ξεκίνησα την έρευνα αυτή, μου διηγήθηκαν ανάλογες προσωπικές τους εμπειρίες. Δηλαδή υπήρχαν πράγματα που στο παρελθόν μου είχαν κρύψει! Εκεί κατάλαβα ότι ακόμη και μεταξύ μας υπάρχει ταμπού στο θέμα αυτό.
Πώς εξηγείς το γεγονός ότι ακόμα και σήμερα υπάρχουν άνθρωποι που καταφεύγουν σε λύσεις δημοσίων τουαλετών ενώ για παράδειγμα θα μπορούσαν να έχουν μια πιο ουσιαστική προσωπική επαφή;
Δεν ξέρω αν μπορώ να απαντήσω σε αυτό με σιγουριά, αλλά μια πιθανή εξήγηση είναι ότι στις προηγούμενες δεκαετίες που δεν υπήρχε το ίντερνετ, οι δημόσιες τουαλέτες ανδρών (ειδικά σε χώρες με αυστηρά καθεστώτα ως προς την ομοφυλοφιλία) ήταν μια αναλογική πλατφόρμα γνωριμιών όπου έγραφες με κάποιο ψευδώνυμο το τί ψαχνεις και κάποιο στοιχείο σου (τηλέφωνο κλπ) για εχέμυθο και στιγμιαίο σεξ, δηλαδή το Tinder και Grindr των 80s-90s. Δεν υπάρχουν, ακόμη και σήμερα, άνθρωποι που προτιμούν τον αναλογικό τρόπο από τον ψηφιακό σε διαφορά πράγματα;! Αυτό που θέλω να πω είναι ότι το θέμα είναι κοινωνικό- η ουσία είναι ίδια απλά αλλάζει ο τρόπος.
Την συγκεκριμένη συλλογή της έδωσες την ονομασία «The Urge» – «Η Ανάγκη». Ποια ανάγκη τελικά πρωταγωνιστεί εδώ; Η ανάγκη των ανθρώπων για κοινωνική επαφή; Για αναγνώριση; Για έρωτα; Μήοως μια καθαρά σαρκική ανάγκη ή όλα αυτά μαζί;
Κοίτα, ο τίτλος της εργασίας “The Urge” σημαίνει «Η ορμή». «Η ανάγκη» είναι μια δική μου ελεύθερη μετάφραση που θα σου εξηγήσω γιατί. Οι ανδρικές τουαλέτες είναι ένα ασφαλές πεδίο όπου φιλοξενεί μόνο άνδρες, ανεξάρτητα από τη σεξουαλικότητα τους. Πιστεύω ότι η σεξουαλικότητα δεν παίζει κανένα ρόλο εκεί μέσα και ότι υπάρχει μια σεξουαλική ενέργεια από κάποιους που την αισθάνονται και άλλοι. Το μέρος αυτό είναι το τέλειο σημείο για να μην κινήσεις καμία υποψία για το τι μπορεί να κανείς εκεί. Για πολλούς ανθρώπους υπάρχει η ανάγκη της ορμής σε κάτι που θα τους βγάλει στιγμιαία από την κανονικότητα της ζωής τους, της πορείας τους και της κοινωνίας τους. Η ορμή είναι φύση μας και αυτό είναι μια ανάγκη μας.
Ποια δική σου ανάγκη πιστεύεις ότι κάλυψε η συγκεκριμένη έρευνα;
Πιστεύω ότι κάλυψε την ανάγκη μου να παράξω, να ανακαλύψω και να μιλήσω για μια ομάδα ανθρώπων που ζούσε στις σκιές και φιλοξενούσε το σαρκικό έρωτα που ήθελε σε δημόσιες τουαλέτες. Αν το δούμε κοινωνικά, οι χώροι αυτοί είναι περιθωριακοί και βρόμικοι. Αυτό μόνο λέει όσα θα ήθελα να πω.
Τη στιγμή που γράφονται αυτές εδώ οι γραμμές τυπώνεται ήδη η δεύτερη έκδοση του θεματικού αφιερώματος «The Urge», το οποίο είναι αυτοέκδοση. Μπορείτε να επισκεφθείτε το προφίλ του Δημήτρη Ταΐρη στο Instagram ή να μάθετε περισσότερα για την δουλειά του στέλνοντας του πληροφορίες στην ηλεκτρονική του διεύθυνση (dimtairis@gmail.com).