Άρης Δημοκίδης
Μετά τη μεγάλη ανταπόκριση του κοινού και τις sold-out παραστάσεις στην Αθήνα, στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, ο θεατρικός μονόλογος «18/9» με τη Δώρα Χρυσικού ανεβαίνει στη Θεσσαλονίκη στο Θέατρο Αυλαία, για 4 παραστάσεις, από 24 έως 27 Φεβρουαρίου 2025.
Η παράσταση ξετυλίγει με καθηλωτικό τρόπο την εγκληματική δράση της Χρυσής Αυγής, εστιάζοντας στη δολοφονία του Παύλου Φύσσα και στη δίκη της ναζιστικής οργάνωσης.
Στοιχεία από αληθινές μαρτυρίες και πραγματικά περιστατικά μπλέκονται μέσα από τη μυθοπλασία με το κοινωνικό ψυχογράφημα ενός κοριτσιού που υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας σ’ ένα ακροδεξιό έγκλημα με αποτέλεσμα να αλλάξει η ζωή της και να βρεθεί μπροστά σε αδυσώπητα διλήμματα.
Η ηρωίδα στο «18/9» δεν είναι αήττητη, ατρόμητη, γυαλιστερή ηρωίδα. Είναι διάφανη και εύθραυστη. Μπορούμε να δούμε όλες τις πληγές της. Είναι δικός μας άνθρωπος, γειτόνισσα, φίλη, αδελφή που παλεύει με τους φόβους της, τώρα, λίγες ώρες πριν από την κατάθεσή της στην δίκη για τα εγκλήματα της Χρυσής Αυγής. Είναι ένας απλός άνθρωπος που γίνεται υποκείμενο της ιστορίας.
***
«Έχουμε πάρα πολλά πράγματα να θυμόμαστε μέσα σε αυτά τα πεντέμισι χρόνια», μου λέει η Δώρα Χρυσικού για τη δίκη της Χρυσής Αυγής την οποία και παρακολούθησε δια ζώσης. «Μέχρι και την 20η Οκτωβρίου 2020, την τελική αυτή μεγαλειώδη μέρα που καθόμασταν και περιμέναμε απ’ έξω και ακούστηκε το ηχητικό ντοκουμέντο. Και τότε, όταν αναρωτιόμουν τι πρέπει να βάλω ως φινάλε σε αυτή την παράσταση, δεν μπορούσα να σκεφτώ τίποτα άλλο, γιατί ήθελα με έναν τρόπο, αφού έχει διανύσει όλο τον πόνο και όλη αυτή την ιστορία καρέ-καρέ, (το πώς δολοφονήθηκε ο Παύλος Φύσσας από το Ρουπακιά και τι προηγήθηκε), ήθελα με έναν τρόπο ο κόσμος να μην φύγει με ένα βάρος, να φύγει με το ότι η Χρυσή Αυγή αποτελεί εγκληματική οργάνωση. Ήταν μια θέση αυτή, ήταν μια επιλογή συνειδητή. Γιατί για μένα ήταν η τελευταία στιγμή ανάτασης αυτή. Και μετά ξαναφάγαμε καρπαζιές…»
-Αλήθεια, πότε γεννήθηκε η ιδέα της παράστασης;
Γεννήθηκε λοιπόν μέσα στο δικαστήριο, μέσα στη δίκη. Ήταν έξι χρόνια από τη δολοφονία του Παύλου. Σκέψου ότι τώρα είμαστε στο 11ο έτος. Ήμασταν στο εφετείο, τότε που είχε βγει και το σλόγκαν «Δεν είναι αθώοι». Και είχε φτιάξει η κυρία Μάγδα [Φύσσα] κάποια τετραδιάκια τα οποία είχαν τη γνωστή φωτογραφία του Παύλου με το μικρόφωνο και γράφανε «Έξι χρόνια, Παύλος Φύσσας, σιγά μη φοβηθώ» και μας τα είχε μοιράσει σε όλους τους ανθρώπους που παρακολουθούσαμε τη δίκη.
Και τότε είχαμε μία φίλη, που τη γνώρισα μέσα από τα γραπτά της, τη δικηγόρο Μαρία Παρέντη. Μόλις είχε γεννήσει την κόρη της και η κυρία Μάγδα μου έδωσε ένα τετράδιο και μου λέει «Πάρε ένα δικό σου και πάρε και ένα για την Μαρία και πες της να γράψει σε αυτό το τετράδιο την ιστορία του Παύλου, κι όταν η κόρη της μεγαλώσει να της τη λέει».
Τότε κάπως ασυνείδητα, σαν μια σκέψη που γίνεται ένας σπόρος ασυνείδητος, λέω «ρε παιδί μου αυτή η ιστορία κάπως πρέπει να αποτυπωθεί. Κάτι πρέπει να γίνει. Είναι η ιστορία της σύγχρονης Ελλάδος. Πρέπει κάπως η τέχνη να αποτυπώσει και το τι έχει γίνει σε αυτή τη χώρα. Δεν μπορεί μόνιμα να παίζουμε Σέξπηρ και Ίψεν».
-Και πώς άρχισε να φτιάχνεται η παράσταση;
Ήθελα να τιμήσω με έναν τρόπο το μέσο άνθρωπο. Ποιος είναι ο μέσος άνθρωπος; Οι δύο φοιτήτριες που τότε ήταν είκοσι χρονών και καθίσανε σε ένα παγκάκι στη Τσαλδάρη και τρώγαν παγωτό διότι ήταν φίλες και η μία ήθελε να δει την άλλη και πήγανε στην γειτονιά της Δήμητρας Ζώρζου. Και είδαν τη δολοφονία από το παγκάκι της Τσαλδάρη, – κι αργότερα η Δήμητρα Ζώρζου μου έδειξε ποιο ήταν το παγκάκι.
Οπότε λοιπόν αυτά τα κορίτσια πήγανε και καταθέσανε. Υπήρχαν βέβαια κι άλλοι αυτόπτες μάρτυρες, άνθρωποι στα μπαλκόνια, άνθρωποι στα μαγαζιά, ένα ζευγάρι που είχε βγάλει βόλτα το σκύλο του – όταν η κυρία Μάγδα τους είπε «ρε παιδιά δεν αμολούσατε το σκυλί;» της είπε αυτή η κυρία θρασύτατα «μα ήτανε πάρα πολύ δυνατοί αν μου το σκοτώνανε;», και το ‘πε στη μάνα που της είχαν δολοφονήσει το παιδί.
Αυτό που θέλω να πω είναι ότι εκείνο το βράδυ δεν ήταν αυτόπτες μάρτυρες δύο μόνο φοιτήτριες, ήτανε πολύς κόσμος, κόσμος που δεν προσήλθε ποτέ γιατί φοβήθηκε. Και μόνο δύο κορίτσια 20 χρονών πήγαν και κατέθεσαν και στις δύο αυτές καταθέσεις στηρίχτηκε πάρα πολύ το κατηγορητήριο και όπως αναφέρει και ο Θανάσης Καμπαγιάννης στην αγόρευσή του, υπάρχει ένα περιστατικό με τη μαμά της Δήμητρα Ζώρζου -που το έχω βάλει και εγώ στην παράσταση- το οποίο για μένα είναι συγκλονιστικό: Όταν η Δήμητρα πήρε τη μαμά της μέσα από το περιπολικό όπου πηγαίνουν στο ΑΤ Κερατσινίου για να καταθέσει της λέει «μαμά έγινε μια δολοφονία, πάω» και η μαμά της προφανώς ως μια μανούλα που φοβάται για το παιδί της προσπαθεί να την αποτρέψει… Και τότε η Δήμητρα της λέει: «Μαμά αν ήταν ο αδερφός μου θα έλεγες το ίδιο;» και της έκλεισε το τηλέφωνο και την αψήφησε και πήγε.
Αυτό για μένα είναι και θα είναι ένα συγκλονιστικό γεγονός και από την πλευρά της μαμάς αλλά και από την πλευρά του παιδιού. Ότι αυτό το κορίτσι εκείνη τη στιγμή είναι αυτό που είπε δεν μπορούσα να δω έναν άνθρωπο να δολοφονείται μπροστά στα μάτια μου και να μην κάνω τίποτα. Και αυτό είναι ένα ενστικτώδες πράγμα δεν χρειάζεται να είσαι μια πολιτική πασιονάρια για να το κάνεις. Είναι ένα υγιές ένστικτο.
© Μάριος Λώλος
-Ήταν πολύ σημαντική και γενναία η στάση τους…
Μα αυτό που κάναν τα δύο παιδιά εκείνη την ώρα δείχνουν ότι λειτούργησε το ένστικτο του ανθρώπου που δεν έχει σαπίσει. Είναι αυτό που μας λείπει τώρα. Γιατί τώρα τα ζυγίζουμε υπερβολικά, και τελικά κοιτάμε τη δουλειά μας. Είναι αυτό λένε «πού να μπλέξουμε τώρα…».. Λοιπόν ευτυχώς αυτά τα κορίτσια δεν το σκεφτήκαν εκείνη τη στιγμή, και έτσι μάθαμε τι συνέβη.
Και εγώ λοιπόν ήθελα να τιμήσω αυτά τα δύο κορίτσια με έναν τρόπο, γιατί αυτά τα δύο κορίτσια είναι ο μέσος άνθρωπος.
-Βέβαια κι ο μέσος άνθρωπος φοβάται…
Μα όλοι οι άνθρωποι φοβούνται! Το θέμα είναι πως μπορείς να αρθείς πάνω από το φόβο πως κάποια στιγμή ο φόβος σταματάει να γίνεται τροχοπέδη για να μην κάνεις το σωστό, και γίνεται όχημα για να το κάνεις.
-Έτσι λοιπόν δημιουργήθηκε η Δάφνη, η ηρωίδα του 18/9;
Ναι, και είναι ένα κράμα πραγματικών περιστατικών αλλά και των δύο καταθέσεων της Δήμητρας και της Παρασκευής από το πραγματικό δικαστήριο. Υπάρχουν κάποια μαγνητοσκοπημένα κομμάτια, οι πραγματικές καταθέσεις με ένα θεατρικό λόγο φυσικά, και υπάρχει και το ζωντανό που είναι μάχη της η μάχη ηρωίδα με τον εαυτό της. Την έχουμε τοποθετήσει να έχει γεννηθεί σε μια γειτονιά που υπήρχε πολύ έντονη η παρουσία της Χρυσής Αυγής, στην πλατεία στο Άγιο Παντελεήμονα και στην πλατεία Αμερικής που η Χρυσή Αυγή επί πάρα πολλά χρόνια ήταν ανεξέλεγκτη και ουσιαστικά λέει ότι «εγώ τα έβλεπα, έβλεπα πόσοι πρόσφυγες και μετανάστες προπηλακίζονταν, αλλά εγώ πάντα κρυβόμουν – όπως και κρυβόταν και η γειτονιά. Και ντρεπόμουν από κρυβόμουν γιατί αυτοί οι άνθρωποι ήταν γείτονές μου κι όχι εχθροί μου. Αλλά εγώ έβλεπα.»
Το κακό θα σε φτάσει. Κάποια στιγμή θα φτάσει, θα περπατάς στον δρόμο, θα είσαι εκεί με τους φίλους σου ακόμα κι αν είσαι απολιτίκ, αν είσαι μια κυρία με ταγέρ και θα σου σκάσει η μολότοφ από τον μπάτσο. Δεν υπάρχει πια αυτό που λέγαμε παλιά «θα σκάσει στον…». Είμαστε όλοι εν δυνάμει θύματα. Αυτό είναι το ζήτημα πλέον.
-Οπότε η παράσταση ανέβηκε τον Οκτώβριο του ’24 στο Κακογιάννη αν θυμάμαι καλά;
Ναι, και θα δοθούν δύο ακόμα παραστάσεις εκεί την Δευτέρα 17 και την Τρίτη 18 Φεβρουαρίου.
-Και μετά Θεσσαλονίκη;
Θα ανέβω στη Θεσσαλονίκη για τέσσερις παραστάσεις στο Θέατρο Αυλαία, 24, 25, 26 και 27 Φλεβάρη. Και πρέπει να σου πω ότι αδημονώ πάρα πολύ για τη Θεσσαλονίκη γιατί είναι ένα κοινό δύσκολο της Θεσσαλονίκης, απαιτητικό που το αγαπώ πολύ. Και η Θεσσαλονίκη με ενδιαφέρει πολύ, και ως προσφυγομάνα αλλά και ως πόλη που έζησε όλο αυτό την τρέλα των Μακεδονομάχων, που όμως έχει πολύ αντιφασιστικό και δυναμικό κόσμο. Κι εγώ αυτόν τον κόσμο τον θέλω να έρθει και νομίζω ότι η Θεσσαλονίκη θα είναι ένα άλλο συγκινησιακό ταξίδι για μένα. Επίσης θέλω να πω ότι στην πρώτη παράσταση στις 24 θα δώσει το παρόν και η κυρία Μάγδα, η οποία κι αυτή ανεβαίνει για να τιμήσει το κοινό της Θεσσαλονίκης που επίσης την έχει τιμήσει και την ίδια εκεί την οικογένεια πάρα πολύ.
-Υπάρχουν σκέψεις και για άλλες πόλεις;
Θα ήθελα η παράσταση να ταξιδέψει και να βρει όσο περισσότερο κοινό γίνεται. Και η αλήθεια είναι ότι μου στέλνουν μηνύματα και από ακριτικές περιοχές και από άλλες πόλεις στις οποίες η ακροδεξιά είναι ψηλά, και μου λένε «ελάτε σας παρακαλώ γιατί το έχουμε ανάγκη». Υπάρχει ένας κόσμος ακόμα και σε περιοχές δύσκολες που θέλει να δει κάτι άλλο. Θα ήθελα να πάω στη Φλώρινα πάρα πολύ. Δηλαδή θα ήθελα να πάω σε περιοχές που ψηφίζουνε Βελόπουλο, Νίκη και ΝΔ. Θα ήθελα να συναντήσω ακόμα και το δεξιό ακροατήριο που έχει δημοκρατικά χαρακτηριστικά. Με ενδιαφέρει πάρα πολύ αυτό το κοινό.
Δεν ξέρω αν ένας άνθρωπος που ψήφισε δεξιά θα μπορούσε να ξεπεράσει τις αγκυλώσεις του και να μην πει «σιγά μωρέ και τι ήταν ο Φύσσας;» και να δει τον Φύσσα σαν έναν άνθρωπο δημοκράτη, έναν άνθρωπο που πάσχιζε για την ελευθερία. Με ενδιαφέρει να ανοίξω και ένα διάλογο με αυτόν τον κόσμο, με ενδιαφέρει το κοινό που μπορεί να φύγει από το δικό του προσωπικό αφήγημα και να πει «ξέρεις τι, υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι, υπάρχουν κάποιες μορφές στη σύγχρονη Ελλάδα που δεν ανήκουν σε κανένα κόμμα ανήκουν στο δημοκρατικό τόξο ανήκουν στη δημοκρατία».
Ο Παύλος δεν ήταν ενταγμένος σε κάποιο κόμμα. Βέβαια όλα αυτά που πρέσβευε ο Παύλος ήταν πράγματα τα οποία τα ενστερνίστηκε η αριστερά και η αναρχία, αλλά το παιχνίδι και, για μένα, το κέρδος δεν είναι εκεί. Το κέρδος είναι να συμφωνήσουμε σε κάποια βασικά πράγματα: ότι η Χρυσή Αυγή δεν μπορεί να ανήκει σε ένα ευνομούμενο δημοκρατικό πολίτευμα και σε αυτό πρέπει να συνηγορήσουν και οι δεξιοί αν θέλουν να ξεχωρίσουν τους εαυτούς τους από την ακροδεξιά.
Αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό, δηλαδή ένα κομμάτι της λαϊκής δεξιάς να διαχωρίσει εαυτόν από την ακροδεξιά, από τα πογκρόμ, από τα τάγματα εφόδου, από το ρατσιστικό, από τον ομοφοβικό, λόγο. Αυτό για μένα είναι ζητούμενο. Και αυτούς εγώ τους δεξιούς τους περιμένω στην παράσταση. Θα ήθελα να τους δω.
