σε

Τι είναι το iPhone να λήξει, αγώνας ποδοσφαίρου;

Ποπ Οικονομία: Μια σειρά συγκλονιστικά σύντομων μαθημάτων για την οικονομία και την τεχνολογία, μέσα από ποδοσφαιρικές και άλλες ποπ ιστορίες

Screenshot 1 1

Ποπ Οικονομία – Από τον Βασίλη Κωστάκη

Κάθε νέα τεχνολογία είναι καλύτερη από την προηγούμενη, σωστά; Λάθος. Μια ιστορία με τον Henry Ford, τη Μίλαν του Σάκι, τους εκτυπωτές της HP και τον Μιχάλη Ρακιντζή.

Ας ξεκινήσουμε από μια εποχή που τα πράγματα φτιάχνονταν για να κρατάνε. Ο Henry Ford έφτιαχνε το Model T για σχεδόν δύο δεκαετίες. Το ίδιο μοντέλο, μαύρο χρώμα, αντοχή και αξιοπιστία ατελείωτη. Σαν τη Μίλαν του Αρίγκο Σάκι: ίδια τακτική, ίδια φιλοσοφία, αλλά άτρωτη. Δεν άλλαζε κάθε χρόνο. Δεν χρειαζόταν.

1 18
Φωτ. Henry Ford με Model T: Μια σχέση χωρίς πρόγραμμα λήξης. *Πηγή: Public domain

Μετά ήρθε ο Alfred Sloan της General Motors με μια άλλη ιδέα: «Νέα μοντέλα κάθε χρόνο. Θα δημιουργήσουμε εμείς τη ζήτηση». Πώς; Δημιουργώντας δυσαρέσκεια για το περσινό αυτοκίνητο και κάνοντας μικρές καινοτομίες, από λόγιο, σε νέα αυτοκίνητα. Σκόπιμη απαξίωση. Σαν να άλλαζε η ομάδα σου φανέλες κάθε χρόνο ή εξάμηνο για να πουλάει περισσότερες. (Α, όχι, κάτσε· αυτό γίνεται ήδη. Home, away, third kit, special edition, retro επανέκδοση…)

Από τότε, η σκόπιμη απαξίωση έγινε ολόκληρη σχολή σχεδιασμού. Το πιο διάσημο πρώιμο παράδειγμα: το καρτέλ των λαμπτήρων τη δεκαετία του 1920, που συμφώνησε οι λάμπες να καίγονται νωρίτερα για να αγοράζουμε συχνότερα. Πιο πρόσφατο: εκτυπωτές που έχουν προγραμματιστεί να σταματούν να δουλεύουν. Η HP βρέθηκε στα δικαστήρια για μηχανήματα που «κλείδωναν» ακόμα κι όταν το μελάνι δεν είχε τελειώσει.

2 12

Και βέβαια, το smartphone μας. Ο σπουδαίος Μιχάλης Ρακιντζής το είχε πει προφητικά: «Ποτέ μου δεν σου είπα δικός σου για πάντα». Το ίδιο σας λέει και η Apple για το iPhone σας. Προγραμματισμένος χωρισμός στα 2-3 χρόνια. Όχι από έλλειψη αγάπης αλλά από ανάγκη μεγιστοποίησης των κερδών.

Δεν είναι συνωμοσιολογία: το 2017 η Apple αναγνώρισε ότι επιβράδυνε παλαιότερα iPhones μέσω updates (το περίφημο «batterygate») και κατέληξε να πληρώνει πρόστιμα και συμβιβασμούς εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων σε διάφορες χώρες. Η επίσημη εξήγηση μιλούσε για «προστασία της μπαταρίας». Η πρακτική συνέπεια ήταν πως το κινητό σου γερνούσε ξαφνικά· ακριβώς όταν έβγαινε το καινούργιο μοντέλο. Τι σύμπτωση.

Μας έμαθαν, λοιπόν, ότι «καινοτομία» σημαίνει πρόοδος: κάθε νέο προϊόν είναι καλύτερο, ταχύτερο, λαμπερότερο. Συχνά όμως η «καινοτομία» δεν είναι παρά ένας μηχανισμός για να αγοράζουμε ξανά και ξανά, πάνω κάτω, το ίδιο πράγμα. Το κινητό σας δεν χάλασε· απαξιώθηκε. Δεν έπαψε να δουλεύει· έπαψε να «υποστηρίζεται». Λεπτή διαφορά, χοντρό κέρδος.

Τι είναι, λοιπόν, το iPhone να «λήξει»; Αγώνας ποδοσφαίρου; Γιαούρτι; Κάτι ενδιάμεσο: ένας αγώνας με προκαθορισμένη διάρκεια, όπου η λήξη δεν σφυρίζεται από διαιτητή αλλά από την εταιρεία. Ένας αγώνας που, όπως και να παίξεις, κερδίζει πάντα… η Apple.

Μέχρι, τουλάχιστον, να αλλάξουμε τους κανόνες του παιχνιδιού: δικαίωμα στην επισκευή, ανταλλακτικά, συσκευές που ανοίγουν και φτιάχνονται. Γιατί κανένας ο αγώνας δεν πρέπει να παίζεται για πάντα στο γήπεδο του αντιπάλου.

Στο επόμενο άρθρο: γιατί όσο πιο «πράσινη» γίνεται η τεχνολογία, τόσο περισσότερο καταναλώνουμε· και τι κοινό έχουν ο Μπέλινγκχαμ και οι λάμπες LED.

—

Ο Βασίλης Κωστάκης, συγγραφέας των “Αλλάζοντας τον κόσμο με μία μπάλα” και “Συγγνώμη για τη φασαρία αλλά εμείς θα παίξουμε μπάλα”, μοιράζεται με τα mikropragmata εφτά σύντομα μαθήματα οικονομίας και τεχνολογίας.

Ακολουθήστε τα Μικροπράγματα στο Google News, για άρθρα και κουίζ που θα σας φτιάχνουν τη μερα.
0 Comments
παλαιότερα
νεότερα δημοφιλέστερα