Δημήτρης Καβατζικλής
Ο Diego Velázquez ζωγράφισε το Las Meninas σχεδόν 370 χρόνια πριν, και από τότε βρίσκεται διαρκώς υπό ανάλυση. Ποιο στοιχείο αυτού του συγκεκριμένου πίνακα έχει προκαλέσει τόσο θαυμασμό για τόσους πολλούς αιώνες; Ίσως η ευκολότερη ερώτηση να είναι ποιο στοιχείο δεν το έχει κάνει, γράφει το openculture.
«Στα 36 χρόνια που εργάστηκε για τον βασιλιά Φίλιππο Δ’, ο Velázquez δημιούργησε δεκάδες πορτρέτα της ισπανικής βασιλικής οικογένειας», λέει ο αφηγητής του βίντεο του καναλιού Rabbit Hole. Όμως, το μεγάλου μεγέθους Las Meninas ξεχωρίζει: «ο πίνακας μοιάζει περισσότερο με ένα στιγμιότυπο της καθημερινής ζωής παρά με μια τυπική αναπαράσταση βασιλέων που ποζάρουν για να ζωγραφιστούν».
Τα πρόσωπα που απεικονίζονται περιλαμβάνουν την πεντάχρονη πριγκίπισσα Μαργαρίτα Τερέζα και τη συνοδεία της, καθώς και τον ίδιο τον Velázquez, που εργάζεται πάνω σε έναν πίνακα—ο οποίος μπορεί να είναι το πορτρέτο του βασιλιά και της βασίλισσας, καθώς οι μορφές τους αντανακλώνται στον καθρέφτη στον πίσω τοίχο. Ή ίσως, μήπως, είμαστε εμείς οι ίδιοι ο Φίλιππος και η Μαριάννα;
Στο βάθος του Las Meninas στέκεται ο αυλάρχης της βασίλισσας, Don José Nieto Velázquez (πιθανώς συγγενής του ζωγράφου), πάνω στον οποίο, καθόλου τυχαία, συγκλίνουν όλες οι γραμμές του πίνακα, σαν ένα σημείο φυγής στον ορίζοντα. Η απεικόνιση του ίδιου του Velázquez φέρει μια ακόμη πιο εντυπωσιακή λεπτομέρεια: τον κόκκινο σταυρό του Τάγματος του Σαντιάγο, σύμβολο ιπποσύνης. Γεννημένος κοινός θνητός, ο Velázquez πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του δίπλα στους βασιλείς, χωρίς να κρύβει τη φιλοδοξία του να εισέλθει στους κόλπους της αριστοκρατίας. Πιθανότατα, ο σταυρός του Τάγματος προστέθηκε μετά την ολοκλήρωση του πίνακα, καθώς το Las Meninas χρονολογείται στο 1656, αλλά ο Velázquez χρίστηκε ιππότης μόλις το 1659, λίγο πριν τον θάνατό του.
Διάφορες θεωρίες επιχειρούν να εξηγήσουν ποιος πρόσθεσε τον κόκκινο σταυρό στον πίνακα, όπως αναλύεται στο βίντεο του καναλιού Great Art Explained. Όπως συμβαίνει με τα περισσότερα αριστουργήματα που έχουν αντέξει στον χρόνο, το Las Meninas κρύβει άλυτα ιστορικά μυστήρια, παρά το γεγονός ότι η δημιουργία του είναι εξαιρετικά καλά τεκμηριωμένη. Όμως, για τους αληθινούς λάτρεις της τέχνης, το πιο συναρπαστικό ερώτημα παραμένει το πώς ακριβώς ο Velázquez κατάφερε να το δημιουργήσει. «Το Las Meninas, με όλα τα λαμπρά εφέ του, είναι ένα ισχυρό επιχείρημα υπέρ της ζωγραφικής», λέει ο αφηγητής. «Αυτό βρίσκεται στην καρδιά του καθρέφτη, του σημείου φυγής και των πολλαπλών εστιών. ‘Δείτε τι μπορεί να κάνω με την τέχνη μου’, φαίνεται να λέει ο Velázquez στον θεατή», είτε αυτός είναι ο βασιλιάς Φίλιππος είτε κάποιος θεατής στην άλλη άκρη του κόσμου, σχεδόν τέσσερις αιώνες αργότερα.
