Βάνα Κράβαρη
Η δεύτερη σεζόν του Succession, της σειράς που για μια μεγάλη μερίδα του σχετικά νεανικού κενού καθόρισε το concept «πλούτος», ξεκινάει λέει με τον Logan Roy να φωνάζει «δεν τα θέλω όλα αυτά τα σκατά». Τα «σκατά» βασικά ήταν πιατέλες γεμάτες στρείδια, γαρίδες και αστακούς, σερβιρισμένους πάνω σε στρώματα πάγου. «Πίτσα! Θα πάρουμε πίτσα!», διατάζει ο Logan, με το προσωπικό να πετάει τα πιάτα με τα οστρακοειδή με συνοπτικές διαδικασίες. Οι πίτσες έκτακτης ανάγκης παραγγέλνονται δεόντως και απλώνονται στο τραπέζι, καθώς η οικογένεια Roy πιάνει δουλειά. Οι πίτσες παραμένουν εντελώς ανέγγιχτες.
Γενικώς, στο Succession, το status σηματοδοτείται από το τι τρώνε -ή δεν τρώνε- οι χαρακτήρες. Όταν ο ξάδερφος Greg φέρνει στο πάρτι γενεθλίων του Rogan τη συνοδό του, ο Tom Wambsgans σχολιάζει ότι «αυτή τρώει όλα τα καναπεδάκια σαν πεινασμένος γουρουνόχοιρος». Ο Tom αποκαλύπτει ενίοτε τη δική του μεσοαστική απληστία και τον σνομπισμό του μέσα από τον ακατάσχετο ενθουσιασμό του για το καλό φαγητό. Αντιθέτως, οι Roy, οι δισεκατομμυριούχοι στην κορυφή της αυτοκρατορίας των μέσων ενημέρωσης Waystar Royco, φαίνεται να τρώνε ή να πίνουν ελάχιστα.
Το Succession είναι μυθοπλασία, αδιαμφισβήτητα. Αλλά παραμένει μια εντυπωσιακά ακριβής (και διαβολικά καλά τεκμηριωμένη) βινιέτα της ζωής των mega-πλουσίων. Ακριβώς όπως οι Roys, το 1% δηλώνει ολοένα και περισσότερο πως έχει κατακτήσει και υποτάξει τις ορέξεις του: ο συνιδρυτής της X, Jack Dorsey, είχε παραδεχτεί κάποια στιγμή πως έκανε 22ωρο fasting, ενώ ο πολυεκατομμυριούχος biohacker, Bryan Johnson έχει ισχυριστεί πως έκανε καθημερινό fasting 23 ωρών -μεταξύ όλων των εντελώς τρελών πραγμάτων που κάνει για να εκπληρώσει τον delusional σκοπό να παραμείνει νέος. Πολλοί ακόμα εργαζόμενοι της Silicon Valley ορκίζονται σε ροφήματα υποκατάστασης γευμάτων, με το πρόσχημα του «biohacking». Βέβαια, το ακραίο fasting, που δεν είναι και εντελώς αθώο σύμφωνα με νέες έρευνες, δεν περιορίζεται μόνο στους tech bros. Το βίντεο με την πρωινή ρουτίνα της Bella Hadid περιλάμβανε πάνω από 20 διαφορετικά συμπληρώματα και βιταμίνες και μόλις μια μπουκιά από ένα κάπως μίζερο κρουασάν.
@babybella777 mornings with me before we start making things for you cc @Orebella ☁️🤍🫶🏼🪩 #orebella ♬ ♡ ᶫᵒᵛᵉᵧₒᵤ ♡ – SoBerBoi
Ξέρω τι σκέφτεσαι: το Ozempic. Είναι η πιο προφανής απάντηση σε όλα αυτά. Ο αντίκτυπος του Ozempic ήταν τόσο σεισμικός, που οι αναλυτές υπολόγισαν πως το φάρμακο θα μπορούσε να έχει ένα άνευ προηγουμένου αντίκτυπο στην κατανάλωση τροφίμων. «Προφανώς δεν ξέρω πότε κάποιος παίρνει ναρκωτικά», είχε δηλώσει στο The Cut, το 2023, ο Anthony Geich, συνεργάτης της Priyanka Chopra στο ινδικό εστιατόριο της στη Νέα Υόρκη. «[Αλλά] έχω σίγουρα παρατηρήσει την τάση να παραγγέλνονται περισσότερο σαλάτες ή άνθρωποι που παίρνουν το φαγητό τους πακέτο στο τέλος της βραδιάς». Τότε, είχε μόλις αρχίσει να γίνεται εμφανής η «ανακάλυψη» του Ozempic ως μέθοδος απώλειας βάρους μεταξύ των ελίτ.
Η σχέση ενός ατόμου με το φαγητό πάντα αποκάλυπτε πολλά για την τάξη του. Ο Άγγλος βασιλιάς Ερρίκος Α’ πέθανε μετά από «υπερβολική κατανάλωση λαμπραινών». Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι συνειρμοί που φέρουν τα διάφορα τρόφιμα ήταν πάντα «σε μεγάλο βαθμό εξαρτώμενοι από τη σπανιότητα», εξηγεί η Pen Vogler, συγγραφέας του βιβλίου A History of Good Food and Hard Times in Britain. «Ο παλιός φίλος των οικονομολόγων, η καμπύλη προσφοράς και ζήτησης, είναι ένας αρκετά αξιόπιστος δείκτης για το ποια τρόφιμα χρησιμοποιούνται για να σηματοδοτήσουν υψηλό κύρος: το κυνήγι και το κρέας, η πώληση των οποίων ήταν ιδιαίτερα ελεγχόμενη, από τη νορμανδική εισβολή και μετά, τα μπαχαρικά στη μεσαιωνική Aγγλία και την περίοδο των Tudor, τα γαλλικά τρόφιμα των 19ο αιώνα», λέει. «Για αιώνες, οτιδήποτε εισαγόταν, ήταν υψηλού κύρους. Και εξακολουθούμε να αποδίδουμε “μεσαία τάξη” σε εισαγόμενα τρόφιμα, όπως το αβοκάντο ή η κινόα, παρόλο που μπορεί να είναι αγροτικά τρόφιμα στις χώρες προέλευσής τους».
Καθώς οι επιλογές τροφίμων συνδέονται τόσο στενά με το status, είναι επόμενο ότι θεωρούμε επίσης ορισμένους σωματότυπους πιο «επιθυμητούς» από άλλους. «Η παχυσαρκία αποτελούσε παλαιότερα σύμβολο πλούτου και έλλειψης αναγκών -και ως εκ τούτου επιθυμητή- ενώ η λεπτότητα συνδεόταν με τη φτώχεια -και ως εκ τούτου ήταν ανεπιθύμητη», εξηγεί στο Dazed η Dr Maxine Woolhouse, senior λέκτορας Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Leeds Beckett με εξειδίκευση στην κοινωνική τάξη και τις διατροφικές πρακτικές. Αρκεί μια φευγαλέα ματιά στην πολιτική ελίτ της Ελλάδας των ’90s και των ’00s για να επιβεβαιωθεί αυτή η τάση. Αλλά και μια προσεκτική ματιά στους σημερινούς πολιτικούς αρχηγούς για να επικυρωθεί και η πλήρης ανατροπή της στο σήμερα. «Στη σύγχρονη εποχή, ορισμένες τάσεις έχουν αντιστραφεί». Η εργασιοκεντρική κοινωνίας μας αφήνει ελάχιστο χρόνο στους ανθρώπους -ιδιαίτερα τα άτομα με χαμηλά εισοδήματα- να προγραμματίσουν, να αγοράζουν και να μαγειρεύουν υγιεινά τρόφιμα ή να ασκούνται. «Αυτός είναι ένας βασικός λόγος για τον οποίο η παχυσαρκία συνδέεται πλέον περισσότερο με την εργατική τάξη», αναφέρει η Woolhouse.
Σήμερα, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες του κινήματος του body positivity, ο δυτικός πολιτισμός συνεχίζει να προτιμά τα αδύνατα άτομα. Πρόκειται για μια τάση με καταστροφικές επιπτώσεις στην υγεία και με μια αύξηση των διατροφικών διαταραχών. Η κοινωνία δεν έχει εκτιμήσει περισσότερο τη λεπτότητα και όμως αυτή δεν ήταν ποτέ πιο ανέφικτη. «Περιβαλλόμαστε από τόσο πολύ φαγητό τώρα, που είναι πιο δύσκολο να μην τρώμε, παρά να τρώμε», εξηγεί η Vogler. «Τόσα πολλά πράγματα μας πιέζουν για φαγητό: το μάρκετινγκ, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η τηλεοπτική διαφήμιση, οι εφαρμογές delivery, οι προσφορές γευμάτων στα σούπερ μάρκετ, τα φτηνά υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα που έχουν σχεδιαστεί για να μας κάνουν να τρώμε περισσότερο».
Τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά για την ελίτ. Σύμφωνα με τη Vogler, οι πάμπλουτοι δεν χρειάζεται να τρώνε τροφές που οδηγούν στην παχυσαρκία. «Μπορεί να είναι αρκετά δύσκολο στο περιβάλλον του φαγητού και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης που διαθέτουμε να είναι κανείς αδύνατος -και υγιής επίσης- αλλά οι mega-πλούσιοι έχουν τους πόρους που χρειάζονται για να το κάνουν: πρόσβαση σε καλό, φρέσκο φαγητό, εκπαίδευση, χώρο, χρόνο, κοινωνική επικύρωση», τονίζει. Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί πως το Ozempic εξακολουθεί να χρησιμοποιείται κυρίως από τους πλούσιους. Για του λόγου το αληθές, ο Elon Musk, ο τρίτος πλουσιότερος άνθρωπος εν ζωή, έχει επίσης παραδεχτεί ότι το χρησιμοποιεί.
Σημάδι πραγματικού πλούτου πλέον είναι το να παραιτείται κανείς εντελώς από το φαγητό
Η πρωτοβουλία να οργανώσει κανείς ένα πλούσιο συμπόσιο ή το να παραγγείλει αστακό σε ένα ασύμφορα ακριβό εστιατόριο της Μυκόνου δεν αποτελούν επαρκές σημάδι κύρους σήμερα. Σημάδι πραγματικού πλούτου πλέον είναι το να παραιτείται κανείς εντελώς από το φαγητό. Η κατανάλωση φαγητού φαίνεται να προδίδει πλέον τις πιο βασικές ανθρώπινες ανάγκες ενός ατόμου. Σε μια εποχή όπου η αυτο-βελτιστοποίηση είναι αυτοσκοπός και εμμονή, η μη κατανάλωση φαγητού υποδηλώνει πως με έναν τρόπο το άτομο έχει κάνει μια υπέρβαση. Είναι πέρα από τις ανάγκες. Έχει επιτύχει την απόλυτη κυριαρχία του σώματός του με αυξημένη ικανότητα απόδοσης και εστίασης.
«Υπάρχει μια ιστορία στις ιουδαιοχριστιανικές κοινωνίες – και πιθανότατα σε πολλές άλλες θρησκείες, εξ ου και η ευρέως διαδεδομένη πρακτική της νηστείας – όπου η επίδειξη της έλλειψης ανάγκης για υλικά πράγματα, ειδικά για τροφή, και η ικανότητα επίδειξης αυτοελέγχου και πειθαρχίας αποτελούν σημάδια πνευματικής υπέρβασης», λέει η Dr Woolhouse. «Αλλά υπάρχει και μια ταξική διάσταση σε αυτό», συνεχίζει η Dr Woolhouse, «επειδή το να είσαι σε θέση να επιδεικνύεις την έλλειψη ανάγκης για υλικά αγαθά, όπως η τροφή, υποδηλώνει επίσης κοινωνική υπέρβαση- είναι συμβολικό να ζεις μια ζωή όπου οι υλικές μας ανάγκες δεν αποτελούν καθημερινό μέλημα». Προσθέτει ότι «οι “θαυματουργές” δίαιτες είναι πολύ απίθανο να απογειωθούν σε κοινωνίες όπου υπάρχει έλλειψη τροφίμων ή επισιτιστική ανασφάλεια».
Εξακολουθεί να είναι συγκλονιστικό να βλέπεις διασημότητες να παραδέχονται ανοιχτά ότι νηστεύουν για 23 ώρες την ημέρα ή ότι παίρνουν 14 διαφορετικά χάπια συμπληρωμάτων αντί για ένα ισορροπημένο πρωινό. «Κανονικοποιεί και επικυρώνει πρακτικές που σε άλλα πλαίσια θα θεωρούνταν διατροφικές διαταραχές», λέει η Dr Woolhouse. «Όταν οι διατροφικές πρακτικές πακετάρονται σε στυλ “γίνονται στο όνομα της υγείας”, είναι πιο κοινωνικά αποδεκτές και δύσκολα αμφισβητούνται». Επισημαίνει ότι μια φυσιολογική έφηβη που θα περιόριζε τη διατροφή της με τον ίδιο τρόπο όπως ο Johnson θα θεωρούνταν πιθανότατα άρρωστη και θα χρειαζόταν ιατρική παρέμβαση. «Το τι θεωρούμε, ως κοινωνία, ως “φυσιολογική” και “μη φυσιολογική” διατροφή είναι συγκυριακό και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πώς πλαισιώνονται αυτές οι διατροφικές πρακτικές».
Θα «μέναμε» στο πόσο αναποτελεσματικές είναι όλες αυτές οι νέες τάσεις στη διατροφή, αν δεν ήταν εντελώς επικίνδυνες. Μόνο που αυτή η νέα τάση της απόλυτης αδιαφορίας για το φαγητό, όπως το ξέραμε, ξεπερνά το φαγητό, τη διατροφή και την υγεία. Έχει ουσιαστικά μετατραπεί σε έναν τρόπο να σηματοδοτήσουν εύπορες τάξεις τον πλούτο και το κύρος τους και να τοποθετηθούν πάνω από εμάς τους κοινούς θνητούς που εξευτελίζουμε τους εαυτούς μας τρώγοντας. Σε τελική ανάλυση, όμως, δεν υπάρχει κάποιο σφηνάκι ή χάπι ή ρόφημα υποκατάστασης γεύματος που να μπορεί να εξαλείψει εντελώς την ανάγκη για φαγητό. Οπότε το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι απλώς να το απολαύσουμε.
____
Με πληροφορίες από Dazed
