Δημήτρης Καβατζικλής
Μισή σχεδόν χιλιετία μετά τη δημιουργία του «Κήπου των επίγειων απολαύσεων», το έργο του Ιερώνυμου Μπος έχει δεχτεί πολλές ερμηνείες. Είναι ένας πίνακας με θέμα τη σεξουαλική ελευθερία; Ένα μεσαιωνικό acid trip; Μια ερωτική φαντασίωση; Μια επίθεση στην εκκλησία; Το έργο μέλους μιας σκοτεινής αίρεσης; Ο James Payne, από το κανάλι του Youtube Great Art Explained, απορρίπτει όλες αυτές τις θεωρίες και περιγράφει το τρίπτυχο του Μπος ως «καθαρό και απλά, σκληρά χριστιανικό», λέει το openculture.
«Προέρχεται από μια εποχή που οι ευρωπαίοι καλλιτέχνες, συγγραφείς και θεολόγοι διαμόρφωσαν ένα νέο, τρομακτικό όραμα για την κόλαση και την τιμωρία που περιμένει τους αμαρτωλούς», υποστηρίζει ο Payne. «Ο Κήπος των επίγειων απολαύσεων» είναι ένα έντονα ηθικολογικό έργο που πρέπει να το δούμε γι’ αυτό που είναι: θρησκευτική προπαγάνδα», λέει.
Δείτε το βίντεο
Απεικονίζοντας τη δημιουργία του κόσμου στα εξωτερικά του πάνελ, το έργο ανοίγει για να αποκαλύψει περίτεχνα λεπτομερείς σκηνές του Αδάμ και της Εύας στον Κήπο της Εδέμ. Στη συνέχεια η ανθρωπότητα επιδίδεται σε όλες τις γνωστές γήινες απολαύσεις, και τα επακόλουθα βασανιστήρια της κολάσεως. Ενώ είναι αυτό το τελευταίο πάνελ, με το πλήθος των διεστραμμένων δραστηριοτήτων και των τραγελαφικών μορφών ανθρώπων, ζώων και ανθρωπόμορφων ζώων που προκαλεί τη φαντασία μας μέχρι σήμερα.
Η εξήγηση του Payne αφορά όλες τις πτυχές του έργου, επισημαίνοντας και συσχετίζοντας λεπτομέρειες που ακόμη και οι ειδικοί μελετητές δεν είχαν εξετάσει στο παρελθόν. Αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα τις πιθανές εμπνεύσεις και τις συμβολικές προθέσεις των μορφών και των συμβόλων με τα οποία ο Μπος γέμισε το τρίπτυχο, ο Payne τονίζει ότι, όσον αφορά τον καλλιτέχνη, «οι πίνακες του ήταν μια ρεαλιστική απεικόνιση της αμαρτίας και των συνεπειών της. Επομένως, δεν ήταν σουρεαλιστικοί, αλλά ρεαλιστικοί». Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, δεδομένου του πόσο δύσκολο είναι για μας «να δούμε τον πίνακα χωρίς να τον κρίνουμε ως σουρεαλιστικό ή προϊόν του υποσυνείδητου, αλλά ούτε και ως σεξουαλική ουτοπία, κριτική για τη θρησκεία ή ακόμη και ψυχεδελικό όραμα». Ακριβώς όπως ο πίνακας μας λέει πολλά για τον κόσμο που ζούσε ο Μπος, έτσι και οι απόψεις μας για αυτόν μας αποκαλύπτουν πολλά για τον κόσμο στον οποίο ζούμε εμείς σήμερα.
*ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ