Δημήτρης Καβατζικλής
Σύμφωνα με τις στατιστικές, οι Αμερικανοί χάνουν δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο από απάτες, αν και πολλοί εξακολουθούν να πιστεύουν ότι δεν θα έπεφταν ποτέ θύματα. Ωστόσο, οι απατεώνες βασίζονται σε ορισμένες ψυχολογικές τακτικές που σημαίνει ότι ο καθένας μπορεί να γίνει θύμα, λένε οι ειδικοί, αναφέρει το Time.
«Όλοι λένε: «Αυτό δεν θα συνέβαινε ποτέ σε μένα», λέει η Megan McCoy, καθηγήτρια οικονομικού σχεδιασμού στο Πανεπιστήμιο του Κάνσας. «Αλλά αυτό είναι στην πραγματικότητα μια συνηθισμένη προκατάληψη που μας κάνει ακόμη πιο ευάλωτους».
Υπάρχει ένα απλό και αποτελεσματικό τέχνασμα στο οποίο βασίζονται πολλές απάτες: η συναισθηματική χειραγώγηση. «Χρησιμοποιούν τακτικές που βασίζονται στον φόβο για να μας κάνουν να χρησιμοποιήσουμε τον πρωτόγονο εγκέφαλό μας, ο οποίος είναι πάντα σε εγρήγορση», λέει ο Alex Melkumian, ιδρυτής του Κέντρου Χρηματοοικονομικής Ψυχολογίας.
Οι απάτες ποικίλλουν, από ανθρώπους που υποδύονται τους υπαλλήλους τραπεζών και εισπρακτικών εταιρειών έως κλωνοποίηση φωνής με τεχνητή νοημοσύνη όπου ο απατεώνας υποδύεται ένα μέλος της οικογένειας ή φίλο για να αποσπάσει χρήματα. Οι καταστάσεις που δημιουργούν οι απατεώνες περιλαμβάνουν συχνά συναισθηματικά διλήμματα και αυστηρές προθεσμίες που έχουν σκοπό να ενθαρρύνουν το άτομο να αναλάβει δράση και να κάνει επιλογές που κανονικά δεν θα έκανε. «Εκείνη τη στιγμή, το συναισθηματικό μέρος του εγκεφάλου κλέβει την ικανότητά μας να σκεφτούμε ορθολογικά την κατάσταση», λέει ο Melkumian. «Δεν διαφέρει από τον νταή στην αυλή του σχολείου. Υπάρχει αυτή η άμεση πίεση να του δώσεις το κολατσιό σου και νιώθεις ότι δεν έχεις έξοδο διαφυγής».
Είναι εύκολο να πέσεις στην παγίδα όταν βιώνεις μια έντονη συναισθηματική κατάσταση, είτε επειδή ανησυχείς για ένα αγαπημένο σου πρόσωπο είτε επειδή αναζητάς συναισθηματική οικειότητα. «Κάνουν πραγματικά ψυχολογικό πόλεμο για να σε κάνουν να νιώσεις λιγότερο μόνος», λέει ο McCoy. «Αυτά τα βασικά ανθρώπινα συναισθήματα μας κάνουν να αντιδρούμε με το ένστικτο».
Όλο και περισσότεροι Αμερικανοί πέφτουν θύματα αυτών των απατών: Τα στοιχεία της FTC δείχνουν ότι οι καταναλωτές έχασαν περισσότερα από 10 δισεκατομμύρια δολάρια λόγω απάτης το 2023, τα περισσότερα από τα οποία πήγαν σε απάτες επενδύσεων.
Εάν βρεθείτε σε μια τέτοια κατάσταση, η McCoy προτείνει να υπενθυμίσετε στον εαυτό σας να ηρεμήσει και να σκεφτεί. «Υπάρχουν πολύ λίγες περιπτώσεις στις οποίες αυτός ο λογαριασμός δεν μπορεί να πληρωθεί μία ή δύο ώρες αργότερα», λέει. Ζητήστε έναν αριθμό για να καλέσετε και αφιερώστε χρόνο για να κάνετε μια αναζήτηση στο Διαδίκτυο και να συμβουλευτείτε τους γύρω σας.
Κι αν τελικά πέσετε θύμα απάτης, προσπαθήστε να μην αισθάνεστε ενοχές ή ντροπή. «Μην κατηγορείς τον εαυτό σου», λέει η McCoy. «Η δουλειά του απατεώνα είναι να παρασύρει τα θύματα».
