Βάνα Κράβαρη
Υπάρχει μια σκηνή στη δεύτερη σεζόν του Euphoria -στο δεύτερο επεισόδιο νομίζω- όπου η Κατ (Μπάρμπι Φερέιρα), αναμφισβήτητα ίσως ο μοναδικός ρόλος με τον οποίο μπορεί κανείς να ταυτιστεί, είναι μόνη στο δωμάτιό της και βυθίζεται στο μίσος της για τον εαυτό της. Διακόπτεται από διάφορες σούπερ χοτ γυναίκες που αναμασούν φτηνιάρικα τσιτάτα για motivation και self-love, σαν αυτά που έχουν κατακλύσει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τα τελευταία χρόνια: «Συντρίψτε τα πρότυπα ομορφιάς», λέει η μια. «Κατ, δεν μιλάς εσύ, αλλά η πατριαρχία», τονίζει μια άλλη. Σε αυτό το σημείο η Κατ βουλιάζει το πρόσωπό της σε ένα μαξιλάρι, σε μια προσπάθεια να κάνει αυτές τις φωνές να το βουλώσουν. «Δεν με νοιάζει που η κοινωνία με κάνει να νιώθω έτσι», λέει, «νιώθω σκατά».
Αν η σκηνή δεν σου θύμισε όλες εκείνες τις φορές που οι φωνές που σου λένε να απορρίψεις μια και καλή τα πρότυπα ομορφιάς πνίγοντας από εκείνη, τη μια, την εσωτερική, που σου έλεγε πως δεν μπορείς να βάλεις ένα κοντό σορτς ή ένα κροπ μπλουζάκι γιατί το λίπος σου αποφασίζει να κλέψει την παράσταση, μπορείς να αποχωρήσεις ήσυχα-ήσυχα. Αλλά δεν θα το κάνεις γιατί αυτή η κοινωνία έχει βρει τρόπους να κάνει και εσένα, skinny γυναικάρα μου, να νιώθεις ανεπαρκής. Και το θέμα είναι πως το μόνο πράγμα που είναι χειρότερο από το να αισθάνεσαι άσχημα για τον εαυτό σου, σε εκείνο το τετ-α-τετ με τον καθρέφτη, είναι να σου υπενθυμίζουν πως αυτά τα συναισθήματα είναι το αποτέλεσμα χρόνων επιβολής πατριαρχικών προτύπων ομορφιάς. Γιατί; Γιατί δεν μπορείς να κάνεις τίποτα για αυτό.
Το περιστατικό με τη Ματούλα Ζαμάνη και το -από ό,τι φαίνεται- πολύ ενοχλητικό σουτιέν της, κάπως μας έτριψε στη μούρη το πόσο κούφιες ήταν όλες εκείνες οι καμπάνιες για self love, αυτο-αποδοχή, body positivity. Το να επαναλαμβάνεις τέτοια τσιτάτα, να δίνεις τέτοιες παραινέσεις και να παριστάνεις ότι εκπροσωπείς όλα εκείνα τα σούπερ glossy αναπολογητικά κορίτσια που είναι όπως γουστάρουν και δεν μασάνε περνώντα 20 λεπτά στο μετρό μούρη με μούρη με μια καμπάνια εσωρούχων στην οποία φυσικά και πρωταγωνιστούν κορμάρες, πέραν του ότι είναι σαδιστικά εξουθενωτικό, μάλλον σε κάνει και εκπρόσωπο του μικρού, ύπουλου συγγενή της τοξικής θετικότητας: έχετε λίγο χρόνο να σας μιλήσουμε για τοξικό self-love;
Μιλώντας στο The Face, η Harriet Frew, θεραπεύτρια διατροφικών διαταραχών και μέλος της Βρετανικής Ένωσης Συμβουλευτικής και Ψυχοθεραπείας, εξηγεί πως η επιβολή σκέψεων, συμπεριφορών ή συναισθημάτων αυτό-αγάπης τις στιγμές που αισθανόμαστε κάπως χάλια, μπορεί στην πραγματικότητα να είναι εξαιρετικά επιβλαβής. Όπως το θέτει η Frew, το τοξικό self-love μπορεί να είναι μειωτικό, επειδή «αποσιωπά βαθύτερα συναισθήματα και ανάγκες και μπορεί επίσης να επιφέρει μια αίσθηση απομόνωσης και αποσύνδεσης από τους άλλους».
Δεν είναι εύκολο να προσδιορίσουμε πότε ακριβώς το toxic self-love μπήκε τόσο βαθιά στις ζωές μας. Ορισμένοι επαγγελματίες εντοπίζουν την άνοδο της τοξικής θετικότητας στις πρώτες μέρες της πανδημίας, όταν χρειάστηκε να περάσουμε συλλογικά συναισθήματα φόβου, απομόνωσης, απώλειας και πένθους. Χάναμε μια ζωή, ας μη γελιόμαστε. Η εξάπλωση και των δυο φαινομένων, ωστόσο, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ειδικότερα, η άνοδος του TikTok (σαν συνέχεια των pastel-ish αισθητικών και τσιτάτων για το πόσο πολύτιμες, πανέμορφες χιονονιφάδες είμαστε όλοι) δημιούργησε τις ιδανικές συνθήκες για να κυριαρχήσουν τέτοια μηνύματα στο feed μας, με αποτέλεσμα το σημερινό girlbossification της ψυχικής υγείας.
Παράδειγμα: υπάρχει μια σειρά περιεχομένου στο TikTok, όπου (κυρίως) γυναίκες μοιράζονται βίντεο με τον εαυτό τους με ρούχα που παραδοσιακά φορούσαν μόνο skinny κορίτσια, με φωνητικά σχόλια που λένε «αυτό είναι το σώμα μου, είναι φανταστικό και ξέρω ότι είναι αρκετό» ή «αυτό είναι το σώμα μου και δεν με νοιάζει τι σκέφτεσαι γι’ αυτό». Το hashtag #selflove έχει πάνω από τριάντα δισεκατομμύρια προβολές στο TikTok και, αν και δεν είναι όλο το περιεχόμενο τοξικό, καταφέρνει να δώσει ένα χιντ της κλίμακας στην οποία οι ψευτοθετικές θετικές δηλώσεις επηρεάζουν τον τρόπο σκέψης μας.
Ναι, αυτή η νέα, ολόφρεσκη προσδοκία να αισθανόμαστε συνεχώς καλά για τον εαυτό μας και να ζούμε σε μια συνεχή κατάσταση ευτυχίας είναι απλώς υπερβολική πίεση. Τίποτα λιγότερο. Σίγουρα τα αρνητικά συναισθήματα δεν πρέπει να διαπερνούν μόνιμα τη ζωή μας, αλλά είναι επίσης σημαντικό να θυμόμαστε πως τα συναισθήματα αυξάνονται και μειώνονται συνεχώς. Και για να το πούμε στη διάλεκτο των τσιτάτων: δεν θα νιώθεις έτσι για πάντα. Το να έχουμε μερικές δύσκολες μέρες -είτε αυτές οφείλονται στη σχέση μας με το σώμα μας, τους συντρόφους μας, τις φιλίες μας ή την καριέρα μας- είναι φυσιολογικό. Μπορεί ήδη να είναι δύσκολο να αντιμετωπιστούν. Πόσω μάλλον αν τις στολίσουμε και με ένα στρώμα ενοχής και ντροπής από πάνω.
Η τοξικότητα όλων αυτών των self-love εκστρατειών υπήρχε πάντα σε κάποια παροιμιώδη μορφή. Ποιος μπορεί να ξεχάσει όλα εκείνα τα περιοδικά στις αναμονές μας σε οδοντιατρεία, τα οποία ειρωνικά μας εξηγούσαν πώς «η ομορφιά λάμπει μέσα μας». Ναι, προφανώς δεν μιλάμε για τα λαϊσταλάδικα των πασοκοθρεμένων ‘00s. Ή τον Ru Paul που ούρλιαζε ο άνθρωπος ότι «αν δεν μπορείς να αγαπήσεις τον εαυτό σου, πώς στο διάολο θα αγαπήσεις κάποιον άλλον;». Μα ο σημερινός μας εθισμός στα social media το έχει ενισχύσει αυτό στο έπακρο. Είτε είμαστε διατεθειμένοι να το παραδεχτούμε είτε όχι, επηρεαζόμαστε σε μεγάλο βαθμό από το περιεχόμενο που καταναλώνουμε και το τεχνούργημα των τέλειων εικόνων και των ατελείωτων παρακινητικών λεζάντων που μας περιβάλλουν, κάποια στιγμή εισχωρεί στον ψυχισμό μας. Έστω ύπουλα.
«Η απορρόφηση αυτού του περιεχομένου μπορεί να οδηγήσει στην ακύρωση των συναισθημάτων, δημιουργώντας μια αποσύνδεση από τους άλλους και αισθήματα αποτυχίας», λέει η Frew. «Αυτό τελικά επηρεάζει την ψυχική υγεία: χαμηλή διάθεση, αυξημένο άγχος, κακό body image και χαμηλή αυτοεκτίμηση».
Ο πολλαπλασιασμός των μηνυμάτων αυτό-αγάπης είναι επίσης προβληματικός, επειδή διατυπώνει τη δομική καταπίεση μέσα από τον φακό του ατομικισμού. Στην ουσία, μας λέει ότι το πρόβλημα δεν έγκειται στο ότι οι άνθρωποι αγωνίζονται εξαιτίας των κοινωνικών πιέσεων, αλλά στο ότι δεν βρίσκουν τη δύναμη της θέλησης να κατανοήσουν την καταπίεσή τους και στη συνέχεια να «πετάξουν» πάνω από αυτή. Όλοι έχουν την αξίωση όχι μόνο να ανταπεξέλθουμε στις πιέσεις της σύγχρονης ζωής, αλλά και να διαπρέψουμε παρά τις πιέσεις αυτές. Ωστόσο, στην πραγματικότητα, το να μαχόμαστε να ικανοποιήσουμε παράλογες προσδοκίες ωφελεί αποκλειστικά το status quo.
Αυτού του είδους η ιδεολογία οργιάζει σε πολλές πτυχές του μετα-φεμινιστικού μας σύμπαντος, στο οποίο είμαστε ταυτόχρονα και το πρόβλημα και η λύση του. Οι περισσότερες γυναίκες δουλεύουν πολλές ώρες, ξεκουράζονται ελάχιστα και περνούν τον ελεύθερο χρόνο τους στοιβάζοντας αμφιλεγόμενες πληροφορίες σε μορφή περιεχομένου που είναι διαρκώς και εμμονικά στραμμένο στην αυτοβελτίωση. Το self-love, με τον τρόπο που πλασάρεται σήμερα, έχει γίνει απλώς άλλη μια αγγαρεία στην ατελείωτη λίστα με τα to-dο της αυτοβελτίωσης.
View this post on Instagram
Οι αντιλήψεις για το τι είναι «φυσιολογικό» σε ό,τι αφορά την ομορφιά, τη φυσική κατάσταση, την παραγωγικότητα, τις σχέσεις και την ψυχική υγεία είναι ρευστές. Έχουμε δει πώς έχουν αλλάξει με την πάροδο των χρόνων και θα έπρεπε ήδη να γνωρίζουμε ότι όσο σκληρά και αν προσπαθούμε να επιτύχουμε το ιδανικό της «σεζόν», ο στόχος αυτός είναι εγγενώς ανέφικτος. Η προσπάθεια για το self-love δεν πρέπει να θυμίζει αγώνα δρόμου ενάντια στον χρόνο. Πάντα θα υπάρχει κάποιος στο Instagram που θα δείχνει λες και τον έχει χακάρει, κρύβοντας προς στην πραγματικότητα τα πράγματα δεν είναι τόσο εύκολα ή τόσο γρήγορα ή τόσο απλά. Στο κάτω κάτω πρόκειται για ένα μακρύ έργο σε διαρκή εξέλιξη.
Η Dr. Frew έχει παρατηρήσει ότι τα συμπτώματα του toxic self-love έχουν γίνει όλο και πιο συνηθισμένα στους θεραπευόμενούς της. Υπάρχει τρόπος να αποστασιοποιηθούμε από αυτές τις εκστρατείες χωρίς να χρειαστεί να κάνουμε το αδιανόητο: να διαγράψουμε τα social media; Ενδεχομένως – και αυτό ξεκινά με το να ακολουθήσουμε πιο αυθεντικούς λογαριασμούς.
«Το να ακολουθείτε θεραπευτές ή επαγγελματίες αντί για influencers είναι μια καλή αρχή, καθώς ενθαρρύνει την ενασχόληση με περιεχόμενο που εστιάζει περισσότερο στην αυθεντική και γνήσια σύνδεση», λέει η Frew. Εμείς θα λέγαμε και κανονικούς ανθρώπους, σαν εσάς και εμάς. «Εξάλλου, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι μόνο ένα στιγμιότυπο [της ζωής των ανθρώπων]. Κανείς δεν αισθάνεται θετικός ή γεμάτος self-love όλη την ώρα«, υπενθυμίζει.
Βέβαια, πολλές από τις πεποιθήσεις μας γύρω από την υγεία, τις σχέσεις, την εργασία και την αυτοεκτίμησή μας διαμορφώνονται από μικρή ηλικία. Το να αναγνωρίσουμε και να «ξεμάθουμε» αυτές τις συμπεριφορές είναι σημαντική δουλειά που πρέπει να κάνουμε. Αλλά όσο την κάνουμε, πρέπει να θυμόμαστε να είμαστε συμπονετικοί και να ακονίσουμε την ενσυναίσθησή μας. Όχι μόνο απέναντι στους άλλους, αλλά πρωτίστως απέναντι στον ίδιο μας τον εαυτό.
Και διάολε, στην τελική, ας είμαστε ειλικρινείς: το να είμαστε θετικοί όλοι τη γαμημένη ώρα είναι εξαντλητικό. Το τελευταίο πράγμα που χρειαζόμαστε όταν νιώθουμε σκατά είναι να έχουμε και τύψεις που νιώθουμε σκατά.
Give us a break.
