Άρης Δημοκίδης
Η μοναδική ταινία του Διεθνούς Προγράμματος στο Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους της Δράμας που πρόλαβα να πάω φέτος (πήγα επί τούτου στην αίθουσα και μόλις τέλειωσε έφυγα) ήταν το What Mary Didn’t Know.
Μου φάνηκε ακόμα καλύτερη απ’ ό,τι ήλπιζα (και είχα υψηλές προσδοκίες). Σουηδική οικογένεια σε κρουαζιέρα στην Ελλάδα, ένας εφηβικός έρωτας της ηρωίδας, παρεξηγήσεις και χιούμορ και ποίηση και σουρεαλισμός και η υπέροχη instrumental καλοκαιρινή μουσική – όλα μου άρεσαν στην 55′ ταινία μεσαίου μήκους.
Με αφορμή την αθηναϊκή πρεμιέρα της στις Νύχτες Πρεμιέρας, στις 3 Οκτωβρίου (θα προβληθεί ως εναρκτήρια ταινίας πριν από το πάρτι των ταινιών μικρού μήκους), μίλησα με την Κωνσταντίνα Κοτζαμάνη σχετικά.
-Μίλησε μας για αυτήν την ταινία; Πώς γεννήθηκε η ιδέα;
Γεννήθηκε από το τραγούδι “Χωρισμός” του Αττίκ και ένα πολύ γνωστό αίσθημα φόβου που φωλιάζει μετά από έναν αποχωρισμό. Εκείνο το καιρό έστελνα την ίδια ερώτηση στο σύμπαν ξανά και ξανά “ η αγάπη θα πονάει πάντα το ίδιο;” αλλά αυτό αδυνατούσε να δώσει μια καθησυχαστική απάντηση. Ήμουν πολύ ανυπόμονη.
Ήταν καλοκαίρι και είχα ξεμείνει στη Σαντορίνη για να πάρω το πλοίο για Αστυπάλαια. Καθόμουν μόνη στο λιμάνι και απέναντι είχε αράξει ένα γαλλικό κρουαζιερόπλοιο της Costa με την επιγραφή ΝΕOROMANTICA. Είχε 22 ορόφους και φωσφόριζε σαν πλωτή Disneyland. Οι τουρίστες επιβιβάζονταν γρήγορα στο πλοίο για να προλάβουν το ηλιοβασίλεμα από το κατάστρωμα. Το νησί άδειασε απότομα, σαν καρδιά που χάνει αίμα. Ένα ξανθό νεαρό κορίτσι είχε κρεμάσει το πρόσωπο της στο μπαλκόνι της καμπίνας του, αδιαφορώντας για τον ήλιο που χανόταν στη θάλασσα με το χειροκρότημα. Εκείνη τη στιγμή ευχήθηκα να με κοιτάξει και με κοίταξε. Και τότε σαν να ανταλλάξαμε μια γνώση που θύμιζε deja vu, σαν ηλεκτρική εκκένωση από απόσταση, το σύμπαν μου απάντησε.
Καθώς το πλοίο αποχωρούσε σαν μεγάλη πολυκατοικία πάνω στο νερό, σαν ένα σπίτι που φεύγει και σε αφήνει μόνο, ήξερα ότι το κορίτσι αυτό θα γνωρίσει τον πρώτο της έρωτα πάνω στο πλοίο και εγώ θα ξαναδώ τον έρωτα μέσα από τ΄ αρχάρια μάτια (της).
Το σενάριο γράφτηκε γρήγορα και το αστείο είναι ότι ο τίτλος της ταινίας ήρθε νωρίς σαν να μην μπορούσε να είναι διαφορετικός. Δυο χρόνια μετά όταν ήμασταν σε προ-παραγωγή ανακάλυψα ότι ο ίδιος τίτλος υπάρχει ήδη. Όχι σε ταινία αλλά σε ένα φιλοσοφικό πείραμα διατυπωμένο το 1986 από τον φυσικό Frank Jackson. Στο φιλοσοφικό γρίφο What Mary didn’t know, η Mary είναι ένα νεαρό κορίτσι που έχει μεγαλώσει κλεισμένη σε ένα δωμάτιο που κυριαρχεί μόνο το άσπρο και το μαύρο. Ωστόσο, της διδάσκουν τα πάντα γύρω από τη φύση των χρωμάτων, τις ιδιότητες, τις συχνότητες των ακτινοβολιών τους, τον τρόπο που αλληλεπιδρούν νευρολογικά με την ίριδα και τη ψυχή. Η Μary μια μέρα ανοίγει την πόρτα και βγαίνει από το ασπρόμαυρο δωμάτιο. Αντικρίζει για πρώτη φορά το κόκκινο χρώμα σε ένα κατακόκκινο μήλο που δαγκώνει. Το πείραμα του φιλοσοφικού παραμυθιού θέτει το ερώτημα αν η Μary μαθαίνει κάτι παραπάνω γευόμενη το κόκκινο στο μήλο, ή αν τα ήξερε όλα ήδη πριν.
Αντίστοιχα η Μary στην ταινία ξεκινάει ένα ταξίδι όπου τα χρώματα , τα κοκτέιλ, ο έρωτας των άλλων υπάρχουν πάνω στο ΝEOROMANTICA σαν πληροφορία. Αλλά όσο κι αν ξέρεις τι συμβαίνει στον εγκέφαλο σου όταν ερωτεύεσαι, αν δεν ερωτευτείς πραγματικά δεν ξέρεις τίποτα. Οι μεγάλες γνώσεις έρχονται σαν ψυχές από αρχαίους μύθους όταν αφήσεις τον εαυτό σου να ζήσει τον μύθο. Και αυτό που δεν ήξερε η Μary ήταν ότι τώρα ήταν δική της σειρά να πάρει απάντηση πάνω στο αίνιγμα της αγάπης.
Ένα teaser:
What Mary Didn’t Know
This is “What Mary Didn't Know” by Foss Productions on Vimeo, the home for high quality videos and the people who love them.
-Πόση “Κωνσταντίνα” υπάρχει στην Μαίρη του φιλμ;
Υπάρχει πολλή. Αυτή η ταινία λειτούργησε κάπως θεραπευτικά για μένα. Θεραπεύτηκα εγώ αφού πλήγωσα τη Mary. Την έβαλα αντιμέτωπη με τους δικούς μου γρίφους και την έντυσα με ότι δικό μου ρούχο. Αλλά δε ταυτίστηκα μόνο μαζί της. Γράφοντας το ρόλο του μικρού αδερφού, άρχισα βλέπω τη Mary με περιέργεια και ανήλικο δέος. Όπως κοιτούσα μαρτυρικά τη δική μου μεγάλη αδερφή να απομακρύνεται όλο και πιο πολύ από μένα και το σπίτι. Συμπλήρωνα τα μυστικά της με την φαντασία μου, γιατί ποτέ δε έλεγε πολλά. Υπάρχει μια σκηνή με τα δυο αδέρφια να κοιμούνται μαζί αγκαλιά που με συγκινεί περισσότερο στη ταινία . Και μετά οι στιγμές με την οικογένεια, είναι διάλογοι και ατάκες χιλιοειπωμένες από προσωπικά αρχεία. Η γκρίνια για την ακρίβεια, η γκρίνια για τους τουρίστες, οι δυναμικές του δίπολου μπαμπάς- μαμά. Έχω μια παιδική αγωνία να δω πως θα αντιδράσει η οικογένεια μου βλέποντας την ταινία, αν θα αντιληφθεί κάποιο καθρέφτισμα εκεί.
-Η αισθητική του φιλμ μου άρεσε τρομερά. Θέλεις να μας μιλήσεις λίγο για τη σκηνοθετική μάτια;
Το what Mary didn’t know έχει μέσα πολλά από ταινίες που αγαπώ. Από το καλοκαίρι του Eric Rohmer στο Pauline at the beach, το γκροτέσκο του A ma Soeur της Catherine Breillat, τη γλύκα του Swedish Love Story του Roy Anderson. Από τις εκκωφαντικές φωτογραφίες του Martin Parr μέχρι το χιουμοριστικά άδειο του Nick Hannes.
Έχει μέσα πολλά από τη λίστα με τα φρικτά και τα αγαπημένα μου. Το αγαπημένο μου ροζ μαγιώ κρεμασμένο στη φρικτά επιχρυσωμένη κουπαστή. Λατρευτοί ναοί περασμένοι σε πλαστικούς μουσαμάδες στο τοίχο. Το υπέροχο ηλιοβασίλεμα που γίνεται η φρίκη της μοναξιάς. Όλα αυτά τα αισθητικά δίπολα , που μετουσιώνονται χωρίς ενοχή από τον τρόμο στην απόλαυση και πάλι πίσω, αποτελούν την αισθητική της ταινίας, και ίσως και την αισθητική του τουρίστα που πατάει με το ένα πόδι στην αηδία του κιτς και με το άλλο στην ευφορία της πιο γλυκιάς ανάμνησης.
Με ενδιέφερε η ανισότητα μεταξύ απομίμησης και αυθεντικού αισθητικά αλλά και συναισθηματικά. Η μετάβαση από το μαζικό στο ενδόμυχο, από το βέβηλο στο ιερό. Πάνω στο κρουαζιερόπλοιο του NEOROMANTICΑ τα Bloody Mary Me, η καρμπονάρα, τα τσιφτετέλια, οι φτηνές εμπειρίες είναι all inclusive. Το ΝEOROMANTICA όμως για τη Μary γίνεται σταδιακά η κατεξοχήν εμπειρία , η εσωτερική περιπέτεια, το σπίτι που ξεμακραίνει και χάνεται στο άγνωστο. Όταν μένει μόνη της αντιμέτωπη με το ιερό, το κανάλι του μαγικού ανοίγει. Και είναι η ώρα του αυθεντικού όπου δε χωράει πια κανένας τουρίστας.
-Το θέμα έχει πολλή “Ελλάδα”, με έναν υπέροχα λοξό τρόπο. Η ιδέα ήταν από την αρχή να γίνει συμπαραγωγή ή είχες αρχικά σκεφτείς να είναι καθαρά ελληνική παραγωγή;
Η ίδια η φύση της ταινίας καθοδήγησε το σχήμα των συμπαραγωγών. Η Βαβέλ των πολιτισμών και των γλωσσών πάνω στο ξένο πλοίο ήταν πολύ σημαντική από την αρχή. Η εικόνα του ΝΕΟROMANTICA ως μια meta εικόνα της υπερήλικης πια Ευρώπης που είμαστε όλοι μέσα σε ένα μεταφυσικό μπλέντερ με ενδιέφερε πολύ.
Αλλά και πρακτικά, θα ήταν αδύνατο να είναι καθαρά ελληνική παραγωγή. Χωρίς την χρηματική υποστήριξη από το Γαλλικό Κέντρο Κινηματογράφου και ΑRTE θα ήταν ανέφικτο να καλύψουμε το μπάτζετ. Σύντομα όταν κλείσαμε και το σουηδικό κάστ μπήκε και το Σουηδικό Κέντρο Κινηματογράφου.
-Πώς και δεν το έκανες μεγάλου μηκους;
Πολλοί μου το ρωτούν αυτό. Και εν μέρει το καταλαβαίνω. Ενώ το φορμά αυτό είναι πολύ οικείο από τις σειρές μέχρι τις τηλεταινίες για κάποιο ανεξήγητο λόγο στο σινεμά πέφτει σε ένα διάκενο χώρο. Είναι πολύ δύσκολο στα φεστιβάλ , ασυνήθιστο στη διανομή, και για αυτό μένει και εκτός χρηματοδοτικού πλαισίου.
Όταν άρχισα να γράφω την Μary ήμουν ήδη στη προπαραγωγή του Titanic Ocean. Καθώς ήμουν σε αναμονή, είχα ανάγκη να κάνω και κάτι μικρότερο σε διάρκεια και κλίμακα. Όταν ξεκίνησα να γράφω την ιδέα, βούτηξα ξανά σε μια συλλογή από τηλεταινίες που είχε κυκλοφορήσει στα 90s με το όνομα All the girls and the boys of their Age που μιλούσαν για την ενηλικίωση με έφηβα κορίτσια ως κεντρικούς χαρακτήρες. Δύο από αυτές ανήκουν στις αγαπημένες μου δημιουργούς Chantal Akerman και Claire Denis και μου έδωσαν πραγματική έμπνευση και ώθηση να ξαναπαίξω ελεύθερα μέσα στο μεσαίο τερέν.
Προσωπικά μου είναι πολύ δύσκολο να βάζω όρια στη φόρμα και στη δημιουργία και πάντα πορεύομαι με την πίστη ότι το καλό θα νικήσει. Η ταινία έκανε πρεμιέρα στο Λοκάρνο και ακολουθούν και άλλα στη πορεία. Και εδώ θέλω να ευχαριστήσω όλους τους συνεργάτες που αγάπησαν και πάλεψαν για την ταινία με το ρίσκο αυτού του κενού.
-Παρακολουθείς καθόλου την ελληνική κινηματογραφική πραγματικότητα; (Όσκαρ / Συγχώνευση ΕΚΟΜΕ-ΕΕΚ). Πώς την σχολιάζεις;
Όταν ήμουν στην Αργεντινή, έτυχε να ζήσω παρόμοια συγκυρία. Το αντίστοιχο Κέντρο Κινηματογράφου (ΙNCAA) πέρασε στα χέρια οικονομικών μάνατζερ, δικηγόρων και κυβερνητικών υπαλλήλων. Λίγα χρόνια μετά το εγχώριο σινεμά πέθανε, φίλοι παραγωγοί άφησαν την χώρα γιατί δεν μπορούν πια να στηρίξουν το ανεξάρτητο σινεμά τους, το ίδιο και οι δημιουργοί. H κινηματογραφική βιομηχανία τους υποστηρίζει πια ένα ανταποδοτικό μοντέλο, σέρβις από ξένες μεγάλες παραγωγές, ταινίες και σειρές τύπου Netflix, Disney, Amazon, που περιμένουν να φέρουν τα χρήματα τους πίσω.
Είμαστε σε μια κρίσιμη μετάβαση. Μπορούμε να καταφέρουμε να μπουν προστατευτικές δικλείδες και να διασφαλίσουμε το ελληνικό σινεμά όταν αυτό δεν είναι κάτι που αφορά μόνο την Ελλάδα, αλλά ένα κύμα που σαρώνει και ισοπεδώνει φιλ-ελεύθερα το σινεμά παντού; Πόσο μάλλον με μια κυβέρνηση που δεν έχει καμία διάθεση ειλικρίνειας και διαλόγου. Αυτό που έγινε με τα Όσκαρ αυτό ακριβώς έδειξε. Η κυβέρνηση αψήφησε την οργή μιας ολόκληρης κινηματογραφικής κοινότητας και τελικά έκανε αυτό που ήθελε, χωρίς κανένα κόστος.
-Ποια είναι τα επόμενα βήματα σου; Νομίζω ότι γύρισες την πρώτη μεγάλου μήκους σου στην Ιαπωνία;
Ναι ! Επέστρεψα πριν 3 μήνες από εκεί και είμαι στο μοντάζ. Ήταν ότι πιο δύσκολο και απαιτητικό έχω κάνει. Lost in Translation feeling. Καθώς περνάει ο καιρός, έρχονται σιγά σιγά αναμνήσεις και καταστάσεις σαγηνευτικές που εκείνη τη στιγμή λόγω του φόβου δεν μπορούσα να εκτιμήσω, όπως ο πολύ έντονος κίτρινος ήλιος στο ξημέρωμα. Τεράστια δύναμη.
*Κι άλλο ένα teaser:
* What Mary Didn’t Know Σενάριο & Σκηνοθεσία ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΚΟΤΖΑΜΑΝΗ | Παραγωγοί ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΟΤΙΩΝΗΣ & ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΡΩΤΑ, EMMANUEL CHAUMET, MARIE-GABRIELLE PEAUCELLE & ΚΥΒΕΛΗ SHORT, FRIDA MÅRTENSSON & JERRY CARLSSON | Συμπαραγωγοί ΑΛΕΞΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ, ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΑΜΜΙΤΣΗΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΑΡΟΣ | Consulting Producer ΟΡΕΣΤΗΣ ΠΛΑΚΙΑΣ | Διεύθυνση Φωτογραφίας ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΡΒΕΛΑΣ GSC | Μοντάζ ΛΙΒΙΑ ΝΕΡΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΥ | Μουσική ΚΑΡΟΛΟΣ ΜΠΕΡΑΧΑΣ, ΗΛΙΑΣ ΚΑΜΠΑΝΗΣ, NICK ATHENS | Σκηνογράφος ESTHER MYSIUS | Ενδυματολόγος ΤΗΟΜΑΣ ΤURIAN | Μακιγιάζ ANAÏS MAURETTE, ΕΥΗ ΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΥ | Ηχητικός Σχεδιασμός ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ ΜΗΛΙΟΥ | Ηχολήπτης ALEXANDRE FRIGOULT, ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΚΑΜΠΑΛΩΝΗΣ | Visual Effects FOSS PRODUCTIONS | VFX Producer ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΠΑΝΕΤΑ | VFX Supervisor & On Set VFX Supervisor ΓΙΩΡΓΟΣ ΦΟΥΚΑΡΑΚΗΣ | 3D Artist AKIRA SHITAMORI | Colourist ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΝΟΥΣΙΑΚΗΣ | Casting JULIA RUTFJÄLL, ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ ΑΜΠΑΤΖΟΓΛΟΥ | Α’ Βοηθός Σκηνοθέτη ROMΥ ENGELS, ΔΑΦΝΗ ΚΥΡΙΑΚΙΔΟΥ | Διεύθυνση Παραγωγής ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΕΡΒΑΣ
Ηθοποιοί: TORA SANDSTRÖM, YASIN HOUICHA, SILAS STRAND, CARL JOHAN MERNER, ÅSA JONSON, ΜΥΡΤΩ ΚΟΝΤΟΝΗ
