Δημήτρης Καβατζικλής
Πέντε μέρες μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, καθώς οι πύραυλοι έπλητταν το Κίεβο και ένα στρατιωτικό κομβόι μήκους 64 χιλιομέτρων απειλούσε την πόλη, ένας βλόγκερ ονόματι Volodymyr Zolkin τηλεφώνησε σε έναν άγνωστο στη Ρωσία για να μεταφέρει κάποια νέα: «Ο Roman Gavrilovich συνελήφθη». Ο νεαρός άνδρας στην άλλη άκρη της γραμμής είχε ήδη ακούσει ότι ουκρανοί στρατιώτες είχαν συλλάβει τον φίλο του και δήλωσε σοκαρισμένος, διαβάζουμε στον Newyorker.
«Υπηρέτησα μαζί του. Τα παράτησα τον Ιανουάριο», είπε στον Zolkin, ο οποίος έκανε live streaming στο κανάλι του στο YouTube. «Δεν καταλαβαίνω καθόλου πώς τους πέταξαν εκεί. Δεν είναι έτοιμοι για πόλεμο. Οι περισσότεροι δεν ξέρουν καν να χειρίζονται το όπλο».
«Σκέφτεστε να κάνετε κάτι για να το σταματήσετε αυτό;» ρώτησε ο Zolkin. «Οι πληροφορίες μπλοκάρονται και κανείς δεν μαθαίνει ότι πεθαίνουν άνθρωποι. Όλοι πιστεύουν ότι όλα είναι καλά και ότι δεν υπάρχει πόλεμος», απάντησε ο Ρώσος.
«Τους λες εσύ ότι υπάρχει πόλεμος και δεν είναι όλα καλά;»
«Προσπαθώ, αλλά είναι άσκοπο».
Ο Zolkin αναστέναξε απογοητευμένος. Είναι ένας 40χρονος μπλόγκερ από το Κίεβο που ασχολείται ερασιτεχνικά με το πολιτικό μπλόγκινγκ. Μετά την εισβολή της Ρωσίας κατατάχθηκε στις Δυνάμεις Εδαφικής Άμυνας της Ουκρανίας. Του έδωσαν ένα αυτόματο και έφτιαξε τριάντα μολότοφ.
Στις 26 Φεβρουαρίου, είδε ότι το Υπουργείο Εσωτερικών της Ουκρανίας είχε ξεκινήσει ένα κανάλι στο Telegram με την ονομασία «Find Your Own», όπου δημοσιεύει φωτογραφίες και βίντεο από την πρώτη γραμμή με σκοπό την αναγνώριση Ρώσων στρατιωτών: έγγραφα και διακριτικά των νεκρών, κοντινά πλάνα πτωμάτων, αιχμάλωτοι με ματωμένους επιδέσμους. Το κανάλι, το οποίο έχει πάνω από 800.000 συνδρομητές, περιέχει επίσης μια αυτοματοποιημένη φόρμα που μπορούν να συμπληρώσουν οι Ρώσοι πολίτες που αναζητούν τους συγγενείς τους. Ο Zolkin βρήκε μερικά από τα αιτήματα που είχαν υποβάλει Ρώσοι πολίτες και τα ταίριαξε μερικά με ονόματα στρατιωτών.
Καθώς οι εκρήξεις συγκλόνισαν το Κίεβο και οι πύραυλοι σκότωσαν δεκάδες αμάχους στο Χάρκοβο, ο Zolkin άρχισε να συνομιλεί με Ρώσους για να αναφέρει τα γεγονότα και να διαπεράσει το πέπλο της παραπληροφόρησης. «Αν πεθαίνουν συγγενείς τους, τουλάχιστον θα το πουν στους γείτονες, τους φίλους, την οικογένεια τους», είπε στην πρώτη του ζωντανή μετάδοση.
Την επόμενη μέρα, ρώτησε τη μητέρα ενός στρατιώτη γιατί υποστηρίζει την μεταφορά του γιου της στην Ουκρανία.
«Όπου τον στέλνει η πατρίδα του, εκεί είναι το καθήκον του», είπε.
«Και αν σκοτωθεί πώς θα αντιδράσεις;»
«Δεν χρειάζεται καν να κάνεις αυτή την ερώτηση σε μια μητέρα».
«Σε ρωτάω όχι ως μητέρα αλλά γενικά: Γιατί συμβαίνει αυτό;»
«Θα πρέπει να ρωτήσετε τους υπεύθυνους».
Σε μια άλλη γυναίκα είπε ότι ο γιος της είχε συλληφθεί.
«Είμαι κατά του πολέμου», απάντησε. «Δεν το θέλαμε αυτό».
«Θα βγεις να διαμαρτυρηθείς;» τη ρώτησε.
«Θα έβγαινα οπουδήποτε, αρκεί να έρθει πίσω το παιδί μου».
«Τότε οργανωθείτε και διαμαρτυρηθείτε, παρακαλώ».
Ο Zolkin βρίσκεται σε ένα χώρο που μοιάζει με γραφείο, blacklights, περιστρεφόμενη καρέκλα, ένα ντουλάπι στο οποίο στηρίζεται το καλάσνικοφ του. Δεν αποκαλύπτει την τοποθεσία του ούτε τους συνεργάτες τους. Μετά από δύο ημέρες, είπε ότι σκέφτεται να εγκαταλείψει την προσπάθειά να αλλάξει γνώμη στους Ρώσους: «Είναι σαν σκλάβοι», λέει. «Αν διαδώσουν αυτές τις πληροφορίες μεταξύ τους, ίσως κάποιος από τους στρατιώτες αρνηθεί να έρθει εδώ».
Μια γυναίκα περιέγραψε την προσπάθειά της να μάθει πού βρισκόταν ο γιος της, που υποτίθεται ότι ήταν επίσης εκπαιδευμένος. Οι υπεύθυνοι της έλεγαν μόνο: «Έφυγαν». «Στην αρχή, ήμασταν σε μια κατάσταση φόβου, αναμονής, σύγχυσης και όλα αυτά μετατράπηκαν σε θυμό», είπε. «Θέλουμε απλώς να τον φέρουμε σπίτι».
«Θέλουμε να τους στείλουμε όλους πίσω», απαντά ο Zolkin. Όταν ο συγγενής ενός στρατιώτη συνειδητοποίησε ότι η συνομιλία τους μεταδιδόταν ζωντανά ρώτησε, «Και αύριο, τι θα γίνει με εμένα;» (Από τότε ο Zolkin σταμάτησε να αποκαλύπτει τα ονόματα των συνομιλητών του, αφού κάποιοι του είπαν ότι είχαν ανακριθεί από την υπηρεσία ασφαλείας της Ρωσίας.)
Η μητέρα ενός άλλου στρατιώτη είπε στον Zolkin: «Η γιαγιά του είναι Ουκρανή. Έχουμε συγγενείς στη Βίνιτσια, που μένουν εκεί επειδή φοβούνται. Όταν μάθαμε ότι είχε ξεκινήσει πόλεμος, κλάψαμε. Είναι είκοσι χρόνια ατελείωτης προπαγάνδας και λογοκρισίας», είπε. «Συγχώρεσέ μας. Τι μπορώ να πω;»
Μετά από μια εβδομάδα συνεχόμενων κλήσεων, ο Zolkin λέει: «Νιώθω ότι επηρέασα την κατάσταση όσο μπορούσα. Δεκάδες άνθρωποι είπαν ότι έδειξαν τα βίντεο σε Ρώσους που δεν πίστευαν ή δεν γνώριζαν τι συνέβαινε». Οι ακόλουθοί του στο YouTube έχουν αυξηθεί από δεκατρείς χιλιάδες σε τριάντα μία χιλιάδες, και πάνω από το ένα τρίτο αυτών είναι Ρώσοι. Στο μεταξύ, οι ρωσικές αρχές έχουν περιορίσει την πρόσβαση σε όλα τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, όπως το Twitter και το Facebook. Ο Zolkin πιστεύει ότι το YouTube θα είναι το επόμενο.
«Δεν ξέρω πόσο καιρό θα συνεχίσω να το κάνω αυτό», λέει. «Το επόμενο λεπτό, ίσως ένας ρωσικός πύραυλος χτυπήσει το σπίτι μου».