Ευθύμης Κάλφας
Τον Ιανουάριο του 2017, ο παγκόσμιος οργανισμός AIDS Healthcare Foundation (AHF) υπέγραψε μνημόνιο συνεργασίας με τον Δήμο Αθηναίων, με στόχο την δωρεάν εφαρμογή του AHF μοντέλου, της γρήγορης δηλαδή και ανώνυμης εξέτασης για HIV στο Πολυδύναμο Δημοτικό Ιατρείο Κυψέλης. Συναντήσαμε την Μαριάννα Φωτιάδου, υπεύθυνη των προγραμμάτων του ιδρύματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση και μιλήσαμε για το AIDS, τις συνθήκες που επικρατούν στην Ελλάδα αλλά και για όλα όσα προσπαθεί η ίδια να πετύχει από τα γραφεία του οργανισμού στο Άμστερνταμ της Ολλανδίας.
Όλα όμως άρχισαν στην Ελλάδα, εκεί όπου η Μαριάνα ξεκίνησε το επαγγελματικό της ταξίδι στο χώρο της Δημόσιας Υγείας, στην αρχή στον ιδιωτικό και στη συνέχεια στο δημόσιο τομέα, όπου εργαζόταν ως τεχνολόγος ιατρικών εργαστηρίων. Μετά το πρώτο της πτυχίο στράφηκε προς τις κοινωνικές σπουδές, μια απόφαση που βασίστηκε στα ερεθίσματα που έλαβε δουλεύοντας στο πεδίο της Υγείας. Η δεκαετής εμπειρία της στο νοσοκομειακό χώρο τη βοήθησε να συνειδητοποιήσει πως τόσο η υγεία όσο και η ασθένεια δεν είναι μόνο βιολογικά αλλά και κοινωνικά διαμεσολαβημένες συνθήκες.
Όπως η ίδια μας είπε:
Ένα πολύ αντιπροσωπευτικό παράδειγμα είναι το HIV/AIDS που, παγκοσμίως, πλήττει δυσανάλογα διαφορετικές πληθυσμιακές ομάδες και δεν έχει ακόμα εξαλειφθεί παρά την επιστημονική πρόοδο και τις εξελιγμένες θεραπείες. Μελετώντας τους λόγους που η συγκεκριμένη επιδημία συνεχίζει να μας απασχολεί για περισσότερο από τρεις δεκαετίες, βλέπουμε ότι οι κύριες προκλήσεις δεν περιγράφονται με όρους βιολογικούς ή ιατρικούς, αλλά με όρους κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων, στίγματος, και ανεπαρκούς παιδείας.
Θέλοντας λοιπόν να κατανοήσει βαθύτερα τους κοινωνικούς μηχανισμούς που (ανα)παράγουν ανισότητες καθώς και τους τρόπους με τους οποίους αυτές οι ανισότητες επηρεάζουν την υγεία, αποφάσισε να ακολουθήσει τον κλάδο των πολιτισμικών και κοινωνικών σπουδών και στη συνέχεια να ολοκληρώσει τις μεταπτυχιακές της σπουδές στο τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογία του Α.Π.Θ. Στα 33 της πλέον εργάζεται στον AHF ως υπεύθυνη των προγραμμάτων του ιδρύματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, επιβλέποντας προγράμματα θεραπείας, εξέτασης και πρόληψης για HIV/AIDS σε πέντε χώρες.
– Τι είναι όμως το AHF;
Το AHF ιδρύθηκε πριν 31 χρόνια, έχει έδρα το Λος Άντζελες και είναι ένας παγκόσμιος μη κερδοσκοπικός οργανισμός που παρέχει δωρεάν θεραπεία σε περισσότερους από 1.000.000 ανθρώπους σε 41 χώρες καθώς επίσης και υπηρεσίες δωρεάν εξέτασης και πρόληψης. Είναι ο μεγαλύτερος πάροχος ιατρικής περίθαλψης HIV / AIDS στις Η.Π.Α.
Τον Ιανουάριο του 2017, το AHF Europe υπέγραψε μνημόνιο συνεργασίας με τον Δήμο Αθηναίων, με στόχο την εφαρμογή του AHF μοντέλου δωρεάν, γρήγορης και ανώνυμης εξέτασης για HIV στο Πολυδύναμο Δημοτικό Ιατρείο Κυψέλης. Το AHF παρέχει την τεχνογνωσία αλλά και χρηματοδοτεί το συγκεκριμένο πρόγραμμα. Ζητήσαμε από την Μαριάννα Φωτιάδου να μας εξηγήσει ακριβώς τη διαδικασία.
«Μαζί με την κα Μαρία Στρατηγάκη, αντιδήμαρχο Κοινωνικής Αλληλεγγύης, Πρόνοιας και Ισότητας, δουλέψαμε σκληρά για να ενσωματώσουμε το πρόγραμμα γρήγορης εξέτασης του AHF για πρώτη φορά σε ιατρική δομή της χώρας. Αυτό συνιστά μια σπουδαία καινοτομία καθώς ο Δήμος τολμά να πάει πέρα από το παραδοσιακό μοντέλο, παρέχοντας στους πολίτες εναλλακτικούς τρόπους εξέτασης και φέρνοντας τις υπηρεσίες υγείας πιο κοντά στους ανθρώπους. Πλέον, οποιοσδήποτε το επιθυμεί μπορεί να εξεταστεί για HIV δωρεάν, χωρίς ραντεβού, δίνοντας μόνο μία σταγόνα αίμα από το δάχτυλο. Το αποτέλεσμα βγαίνει σε μόλις 1’ λεπτό, μειώνοντας δραστικά το χρόνο αγωνίας του εξεταζόμενου. Επιπλέον, η εξειδικευμένη σύμβουλος παρέχει εξατομικευμένη συμβουλευτική τόσο πριν όσο και μετά από την εξέταση ενώ διανέμονται και δωρεάν προφυλακτικά. Σε περίπτωση αντιδρώντος αποτελέσματος, εξασφαλίζουμε τη διασύνδεση του ωφελούμενου με τις μονάδες ειδικών λοιμώξεων παρέχοντας συνεχή υποστήριξη ώστε να ξεκινήσει τη θεραπευτική αγωγή, που σημαίνει ότι μπορεί να συνεχίσει να ζει μια φυσιολογική ζωή. Εκτός απο παροχή δωρεάν εξέτασης, διανέμονται προφυλακτικά τόσο στο χώρο του δημοτικού ιατρείου Κυψέλης, όσο και σε ευάλωτους πληθυσμούς σε συνεργασία με άλλους φορείς του δήμου και ΜΚΟ.»
– Οι Έλληνες τελικά κάνουν εξετάσεις για τα Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα;
Στη χώρα μας, ο τακτικός έλεγχος για ΣΜΝ δεν αποτελεί κανονικότητα κι αυτό, κατά τη γνώμη μου, είναι μια δομική πρόκληση. Στην Ελλάδα η πληροφόρηση σχετικά με το HIV και τα Σεξουαλικώς Μεταδιδώμενα Νοσήματα είναι κάτι παραπάνω από ελλιπής. Στην Ολλανδία για παράδειγμα, και στις περισσότερες χώρες της Ε.Ε, η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση και ευαισθητοποίηση γύρω από ζητήματα σεξουαλικής υγείας είναι ευθύνη του κράτους και ξεκινά ήδη από το δημοτικό. Αντίθετα, στα ελληνικά σχολεία δεν υπάρχει υποχρεωτικό μάθημα σεξουαλικής αγωγής.
– Τι πιστεύεις ότι φταίει;
Συχνά, οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα ζητήματα σεξουαλικής υγείας και χρήσης προφυλακτικού ως ταμπού και αναζητούν πληροφορίες από συνομήλικούς τους ή αμφιβόλου ποιότητας διαδικτυακές πηγές. Μάλιστα, συχνά ντρέπονται να μιλήσουν για ανάλογα ζητήματα ακόμα και με τους γονείς τους. Κάποιος εκπαιδευτικός μοιράστηκε πρόσφατα μαζί μου την εμπειρία του όταν κάποιοι γονείς αντέδρασαν σε ενημερωτικές δράσεις ισχυριζόμενοι ότι η ενημέρωση των νεαρών μαθητών γι’ αυτά τα ζητήματα «προωθεί το σεξ». Είναι ύψιστης σημασίας λοιπόν να ξεπεραστεί αυτή η συντηρητική προσέγγιση, να εισαχθεί στα σχολεία το μάθημα της σεξουαλικής υγείας ώστε τόσο οι έφηβοι όσο και οι ενήλικες να πάρουν τον έλεγχο τους σώματος και της υγείας τους. Τέλος, πολλοί άνθρωποι στην Ελλάδα και κυρίως άνθρωποι που ζουν υπό ευάλωτες συνθήκες ή/και βιώνουν στίγμα, πολλές φορές αναφέρουν την επικριτική αντιμετώπιση των επαγγελματιών παροχής υπηρεσιών υγείας. Αν και στη χώρα μας έχουμε εξαιρετικούς επιστήμονες, είναι σημαντικό να μην ξεχνάμε τη σπουδαιότητα της σχέσης μεταξύ επαγγελματία υγείας-ασθενούς ως ένα παράγοντα που επηρεάζει κριτικά το «αποτέλεσμα υγείας» (health outcome).
– Είναι μόνο έλλειψη γνώσεων ή υστερούμε σαν χώρα και σε υποδομές;
Ακριβώς! Οι νέοι -κι όχι μόνο- δεν γνωρίζουν πού να απευθυνθούν για να εξετασθούν. Δυστυχώς, στη χώρα μας δεν υπάρχουν κλινικές εξειδικευμένες στα ΣΜΝ. Ως αποτέλεσμα, η κύρια επιλογή να είναι τα ιδιωτικά εργαστήρια όπου συχνά το κόστος είναι απαγορευτικό ή τα νοσοκομεία και κέντρα αναφοράς που όμως τόσο τα ραντεβού όσο και τα αποτελέσματα καθυστερούν σημαντικά. Αντίθετα, σε πολλές χώρες της Ε.Ε. συναντάμε πολλά κέντρα πρόληψης, εξέτασης και συμβουλευτικής για ΣΜΝ που ως επί το πλείστον αποτελούν φιλικά και προσβάσιμα περιβάλλοντα. Επιπλέον, στη χώρα μας το στίγμα, ο φόβος ενός πιθανού θετικού αποτελέσματος και οι ισχυροί μύθοι γύρω από το HIV και τα ΣΜΝ αποτελούν ανασταλτικούς παράγοντες όσον αφορά στον τακτικό έλεγχο.
Πριν από μερικά χρόνια το ΕΣΡ επέβαλλε πρόστιμο στην σειρά «Κλείσε τα μάτια» του Χριστόφορου Παπακαλιάτη για ένα φιλί ανάμεσα σε ένα ζευγάρι αντρών που υποδυόταν ο Κώστας Κάππας με τον Περικλή Ασημακόπουλο. To 2017 είδαμε για πρώτη φορά στην ελληνική τηλεόραση διαφήμιση με ομόφυλα ζευγάρια ενώ και η ομάδα επικοινωνίας πίσω από το πρόγραμμα γρήγορης εξέτασης συμπεριέλαβε στην καμπάνια ένα ζευγάρι αντρών.
– Είμαστε σε καλό δρόμο;
Ανήκω στους ανθρώπους που είναι πολύ θετικοί για το μέλλον αλλά και παρόν της Ελλάδας. Συχνά ακούω τα επικριτικά σχόλια για την ελληνική κοινωνία και τις χαμηλές θέσεις που λαμβάνουμε σε κάποιες στατιστικές μελέτες που περιγράφουν την κοινωνική πρόοδο και τα χαρακτηριστικά των χωρών. Επιτρέψτε μου να πω πως τα δεδομένα και οι στατιστικές δεν λένε ιστορίες. Οι άνθρωποι λένε ιστορίες. Δίπλα λοιπόν στις φωνές που αναπαράγουν το λόγο του ετεροκαθορισμού και του συντηρητισμού βλέπουμε ανθρώπους που πράττουν και δρουν με έναν τρόπο που αλλάζει καθημερινά την κοινωνία μας. Αυτοί οι άνθρωποι συνήθως δεν φωνάζουν με το λόγο τους αλλά με τις πράξεις τους. Επιλέγω λοιπόν να λέω την ιστορία από αυτή την οπτική και να συνεχίζω να δουλεύω μαζί με αυτούς τους ανθρώπους. Και σίγουρα καμία αλλαγή δεν είναι εύκολη, ωστόσο επιλέγουμε πού θα διοχετεύσουμε την ενέργειά μας και τους στόχους μας. Και τότε ναι-είμαστε σε πολύ καλό δρόμο και νομίζω πως η γενιά μας έχει τη χαρά να ζει θεμελιώδεις θετικές αλλαγές.
– Άρα είσαι αισιόδοξη;
Παρά τα πολύ αρνητικά περιστατικά που παρακολουθήσαμε πρόσφατα στην Αθήνα, έχω την αίσθηση ότι στην Ελλάδα δεν έχουμε κάνει ακόμα τη στροφή προς τον πλήρη ατομικισμό, αλλά σίγουρα υπάρχει περιθώριο βελτίωσης στον τρόπο που σχετιζόμαστε με τις ιδέες, αξίες και τα κοινωνικά πρότυπα. Σ’ αυτό το πλαίσιο, παρατηρώ ότι όλο και περισσότεροι συμπολίτες μας εστιάζουν στις ομοιότητες των ανθρώπων και όχι στο σεξουαλικό προσανατολισμό, τις έμφυλες ή πολιτισμικές διαφορές. Βέβαια, κάθε φορά που μια δύναμη τραβάει προς τα εμπρός, υπάρχει μια άλλη δύναμη που τραβάει προς τα πίσω. Αυτό όμως είναι ένα σημάδι ότι ήδη βιώνουμε την αλλαγή. Και μιλώντας για τηλεοπτικές σειρές, μπορούμε να δούμε πώς έχει αλλάξει ο τρόπος παρουσιάζονται οι ομοφυλόφιλοι άνδρες από τις πρώτες τηλεοπτικές σειρές του 90 μέχρι σήμερα. Επίσης βλέπουμε τα Pride να γίνονται όλο και περισσότερα αποδεκτά και κόσμο ανεξαρτήτως σεξουαλικού προσανατολισμού να τα στηρίζει τόσο στην Αθήνα όσο και τη Θεσσαλονίκη.
– Σε μια κοινωνία όμως που ακόμα δεν μπορεί να δεχτεί το κράτημα του χεριού από ένα ομοφυλόφιλο ζευγάρι, τι τύχη έχουν οι καμπάνιες;
Οι καμπάνιες είναι μέσο μεταφοράς πολύ σημαντικών κοινωνικών μηνυμάτων, συνδυάζοντας κυρίως οπτικά αλλά και λεκτικά μέσα. Το δημιουργικό μάρκετινγκ αποτελεί συστατικό στοιχείο του AHF μοντέλου γρήγορης εξέτασης, καθώς στόχος μας είναι να προωθήσουμε την ευαισθητοποίηση γύρω από την εξέταση με ένα τρόπο που είναι ελκυστικός και δεν αναπαράγει το στίγμα. Ιδιαίτερα στην εποχή της κρίσης, όπου συχνά η υγεία δεν είναι προτεραιότητα για πολλούς ανθρώπους, είναι σημαντικό ο κόσμος να ενημερώνεται για τη δυνατότητα δωρεάν εξέτασης. Συχνά οι καμπάνιες αποτελέσουν πεδίο έναρξης συζήτησης για ζητήματα που διχάζουν την κοινωνία. Ωστόσο, η συζήτηση είναι καλύτερη από τη σιωπή και δίνει την ευκαιρία για ανταλλαγή όχι μόνο απόψεων αλλά και γνώσεων. Τα προγράμματά μας απευθύνονται σε κάθε άνθρωπο ανεξαρτήτως οικονομικής κατάστασης, καταγωγής και σεξουαλικού προσανατολισμού. Ως εκ τούτου, οι καμπάνιες μας συντονίζονται με αυτό το στόχο και στα παγκόσμια προγράμματά μας προσπαθούμε να τις χτίσουμε στη βάση της διαφορετικότητας και την καταπολέμηση του στίγματος. Είναι πολύ σημαντικό ότι μια τέτοια προσπάθεια εφαρμόζεται μέσα από ένα δημοτικό πρόγραμμα όπως επίσης αξιοθαύμαστη είναι και η προσπάθεια παροχής ολιστικής υγείας για όλους τους ανθρώπους μέσα από τη συγκεκριμένη δομή.
Στόχος ολόκληρης της ομάδας είναι να δείξει τις δυνατότητες εφαρμογής αυτού του «εναλλακτικού» προγράμματος τόσο σε επίπεδο διάγνωσης όσο και σε επίπεδο πρόληψης. Στα έξι χρόνια παρουσίας του AHF στην Ελλάδα, έχει συμβάλει στην αντιμετώπιση του HIV/AIDS στη χώρα, παρέχοντας τεχνογνωσία αλλά και οικονομικούς πόρους. Το πρόγραμμα του Δημοτικού Ιατρείου Κυψέλης στηρίζει επίσης ομάδες με οικονομικές δυσκολίες που δυσκολεύονται όσον αφορά στην πρόσβαση στο σύστημα υγείας και στόχο μας είναι να συνεχίζουμε να στηρίζουμε αυτές τις προσπάθειες. Αυτό που αξίζει να σημειωθεί είναι ότι μέσω του προγράμματος μπορούν να διαγνωστούν άνθρωποι οι οποίοι προτιμούν να εξεταστούν μέσω του συγκεκριμένου μοντέλου και πιθανότατα θα απέφευγαν να εξεταστούν σε μια παραδοσιακή δομή.
Περισσότερες πληροφορίες για το πρόγραμμα εδώ αλλά και στοfacebook